LuanVan.vnLuận Văn
Gửi thư
Luận văn tài chính, ngân hàng

Biến và chỉ tiêu hay dùng trong luận văn tài chính doanh nghiệp

Cách đo cấu trúc vốn, hiệu quả hoạt động (ROA, ROE, Tobin’s Q), quy mô, tăng trưởng, thanh khoản trong luận văn tài chính doanh nghiệp; tính từ báo cáo tài chính, ghi công thức và nguồn cho từng biến.

Biến và chỉ tiêu hay dùng trong luận văn tài chính doanh nghiệp

Luận văn tài chính doanh nghiệp hay dùng các nhóm biến: cấu trúc vốn (tỷ lệ nợ), hiệu quả hoạt động (ROA, ROE, Tobin’s Q), quy mô, tăng trưởng và thanh khoản. Mỗi biến phải có công thức rõ, tính từ khoản mục cụ thể của báo cáo tài chính và dẫn nguồn nghiên cứu đã dùng cách đo đó.

Phần đo lường biến thường chỉ chiếm một bảng trong chương phương pháp, nhưng lại là nơi người phản biện soi kỹ nhất. Cùng tên “đòn bẩy” mà nghiên cứu này dùng tổng nợ, nghiên cứu kia dùng nợ vay, kết quả có thể ngược nhau. Bài này đi qua từng nhóm biến, các cách đo phổ biến và chỗ hay nhầm. Thao tác chạy hồi quy nằm ở chuyên mục xử lý số liệu của Luận Văn Số.

Các biến phổ biến và cách đo

Bảng liệt kê các cách đo hay gặp. Trong luận văn, mỗi cách đo phải kèm nguồn nghiên cứu bạn kế thừa, tra từ bài báo gốc.

BiếnCách đo thường gặpKhoản mục lấy từChỗ hay nhầm
Cấu trúc vốnTổng nợ trên tổng tài sản; nợ vay trên tổng tài sản; nợ dài hạn trên tổng tài sảnBảng cân đối kế toánGọi chung là đòn bẩy mà không nói rõ dùng tổng nợ hay nợ vay
ROALợi nhuận sau thuế trên tổng tài sản bình quânBáo cáo kết quả kinh doanh, bảng cân đốiLấy lợi nhuận trước thuế ở năm này, sau thuế ở năm khác
ROELợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu bình quânNhư trênVốn chủ sở hữu âm làm ROE vô nghĩa
Tobin’s QGiá trị thị trường vốn cổ phần cộng giá trị sổ sách nợ, chia tổng tài sản sổ sáchGiá cổ phiếu, số cổ phiếu lưu hành, bảng cân đốiDùng giá cuối năm hay bình quân không thống nhất
Quy môLogarit tự nhiên của tổng tài sản hoặc doanh thuBảng cân đối hoặc báo cáo kết quảDùng giá trị gốc khiến biến lệch rất mạnh
Tăng trưởngTốc độ tăng doanh thu hoặc tổng tài sản so với năm trướcHai năm liên tiếpMất một năm quan sát đầu kỳ mà không nói
Thanh khoảnTài sản ngắn hạn trên nợ ngắn hạnBảng cân đốiTrộn với thanh toán nhanh giữa các năm

Đo cấu trúc vốn: chọn theo câu hỏi

Tổng nợ hay nợ vay

Tổng nợ gồm cả phải trả người bán, người mua trả tiền trước, các khoản phải trả khác, vốn là những khoản không mang lãi. Nợ vay chỉ gồm vay ngân hàng và trái phiếu. Nếu câu hỏi của bạn liên quan chi phí lãi vay hay lá chắn thuế, nợ vay sát nghĩa hơn. Nếu câu hỏi là rủi ro tổng thể, tổng nợ có thể hợp.

Giá trị sổ sách hay thị trường

Nhiều nghiên cứu nước ngoài dùng đòn bẩy theo giá trị thị trường, thay vốn chủ sở hữu sổ sách bằng vốn hoá thị trường. Với mẫu có nhiều công ty ít giao dịch, giá trị thị trường kém tin cậy. Hãy giải thích lựa chọn và nếu được thì dùng cách đo còn lại để kiểm tra độ vững.

Đo hiệu quả hoạt động: kế toán hay thị trường

ROA và ROE là thước đo kế toán, phản ánh kết quả đã ghi nhận. Tobin’s Q là thước đo dựa trên thị trường, phản ánh kỳ vọng của nhà đầu tư. Hai loại có thể cho kết quả khác nhau, và chính điều đó là chất liệu cho phần thảo luận. Nhiều luận văn dùng cả hai để xem mối quan hệ có ổn định giữa các cách đo không.

Tobin’s Q trong nghiên cứu thực nghiệm thường dùng công thức xấp xỉ vì không có giá trị thay thế tài sản. Khi dùng, ghi rõ công thức xấp xỉ, nguồn nghiên cứu, cách lấy giá cổ phiếu (giá đóng cửa ngày cuối năm tài chính hay bình quân), và cách xử lý số cổ phiếu quỹ.

Với ROA và ROE, quyết định dùng mẫu số bình quân hay cuối kỳ phải nhất quán cho toàn mẫu. Dùng bình quân thì mất năm đầu tiên, điều này cần nói rõ khi mô tả số quan sát.

Biến kiểm soát: không phải càng nhiều càng tốt

Biến kiểm soát cần có lý do. Mỗi biến kiểm soát phải được giải thích vì sao nó ảnh hưởng biến phụ thuộc, dựa trên lý thuyết hoặc nghiên cứu trước. Đưa vào vì “các nghiên cứu khác đều có” là chưa đủ.

Tránh biến trùng nghĩa. Đưa cả ROA và ROE làm biến kiểm soát cho một mô hình đòn bẩy, hoặc đưa thanh toán hiện hành cùng thanh toán nhanh, dễ gây đa cộng tuyến và khó diễn giải.

Cẩn thận với biến cùng tính từ một khoản mục. Biến phụ thuộc là ROE, biến độc lập là tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu: hai biến chung mẫu số vốn chủ sở hữu, quan hệ giữa chúng có phần là quan hệ cơ học.

Biến giả theo năm và ngành. Với dữ liệu nhiều ngành, nhiều năm, biến giả ngành và năm giúp kiểm soát cú sốc chung. Nói rõ có dùng hay không và vì sao.

Ghi công thức và nguồn trong bảng đo lường biến

Bảng đo lường biến trong chương phương pháp nên có đủ các cột:

  • Tên biến và ký hiệu dùng trong mô hình.
  • Công thức tính, viết bằng tên khoản mục trên báo cáo tài chính, không chỉ viết tắt.
  • Kỳ vọng dấu tác động lên biến phụ thuộc, kèm giả thuyết tương ứng.
  • Nguồn nghiên cứu đã dùng cách đo này, tra từ bài báo gốc.
  • Nguồn dữ liệu: báo cáo tài chính hợp nhất hay riêng, giá cổ phiếu từ đâu.

Một bảng đo lường đầy đủ cho phép người khác lặp lại cách tính của bạn. Đó là tiêu chí đơn giản nhất để biết bảng đã đủ hay chưa.

Tình huống: một biến, ba cách đo, ba kết quả

Một học viên nghiên cứu tác động của cấu trúc vốn đến hiệu quả hoạt động của các công ty ngành xây dựng niêm yết. Ban đầu đo cấu trúc vốn bằng tổng nợ trên tổng tài sản và thấy tác động âm rõ rệt. Khi người hướng dẫn đề nghị thử nợ vay trên tổng tài sản, tác động yếu hẳn đi. Lý do nằm ở đặc thù ngành: công ty xây dựng có khoản người mua trả tiền trước và phải trả nhà thầu phụ rất lớn, làm tổng nợ cao mà không phản ánh vốn vay.

Phát hiện này không phải sự cố cần giấu mà là nội dung đáng thảo luận. Luận văn trình bày cả hai cách đo, giải thích vì sao khác, và lập luận cách đo nào phù hợp hơn với ngành. Hội đồng đánh giá cao chính sự minh bạch này.

Biến đặc thù cho doanh nghiệp Việt Nam

Ngoài các biến quen thuộc trong nghiên cứu quốc tế, luận văn về doanh nghiệp Việt Nam thường cần cân nhắc vài biến phản ánh bối cảnh trong nước. Tỷ lệ sở hữu nhà nước là ví dụ điển hình: doanh nghiệp có vốn nhà nước chi phối có thể tiếp cận vốn vay và chịu ràng buộc khác hẳn doanh nghiệp tư nhân. Tỷ lệ sở hữu nước ngoài cũng hay được đưa vào khi bàn về quản trị và giá trị doanh nghiệp.

Dữ liệu sở hữu lấy từ báo cáo thường niên hoặc báo cáo quản trị công ty, thường ở thời điểm cuối năm. Ghi rõ thời điểm và định nghĩa, ví dụ sở hữu nhà nước gồm cả sở hữu qua các tổng công ty nhà nước hay chỉ sở hữu trực tiếp. Nếu một số công ty không công bố đủ, nói rõ cách bạn xử lý thay vì để trống mà không giải thích.

Tự kiểm bảng biến trước khi chạy mô hình

Trước khi đưa dữ liệu vào phần mềm, làm các bước sau:

  1. Tính tay vài biến cho hai, ba công ty bất kỳ và so với số trong bảng dữ liệu.
  2. Xem giá trị nhỏ nhất, lớn nhất của từng biến, tìm các giá trị vô lý như tỷ lệ nợ lớn hơn một hay ROE vượt rất xa mức thường gặp.
  3. Kiểm tra lại từng giá trị ngoại lai trong báo cáo gốc trước khi quyết định giữ, loại hay xử lý.
  4. Đối chiếu công thức trong bảng tính với công thức trong bảng đo lường biến của luận văn.

Mười phút kiểm tay có thể cứu bạn khỏi một chương kết quả dựa trên cột dữ liệu bị lệch dòng.

Câu hỏi thường gặp

Có bắt buộc dùng Tobin’s Q trong luận văn tài chính doanh nghiệp không?

Không. Chỉ dùng khi câu hỏi liên quan giá trị thị trường và mẫu có dữ liệu giá đáng tin. Nhiều luận văn chỉ dùng ROA và ROE vẫn hợp lệ.

Vì sao quy mô doanh nghiệp thường lấy logarit?

Tổng tài sản giữa các công ty chênh lệch rất lớn, phân phối lệch mạnh. Lấy logarit giúp biến gần phân phối chuẩn hơn và hệ số dễ diễn giải.

Có được tự đặt cách đo biến mới không?

Được nếu có lập luận vững, nhưng nên dùng cách đo phổ biến làm chính và cách mới làm kiểm tra bổ sung, để kết quả so sánh được với nghiên cứu trước.

Lấy giá cổ phiếu ở đâu cho Tobin’s Q?

Từ dữ liệu giao dịch công bố của sở giao dịch hoặc nguồn dữ liệu tài chính uy tín. Ghi rõ nguồn và ngày lấy giá trong phần phương pháp.

Biến kiểm soát nào gần như luận văn nào cũng có?

Quy mô, tăng trưởng và thanh khoản xuất hiện rất thường xuyên. Dù vậy bạn vẫn phải giải thích vì sao chúng liên quan đến biến phụ thuộc trong đề tài của mình.

Ghi nguồn cách đo biến từ luận văn trong nước có được không?

Được, nhưng nên truy về bài báo gốc mà luận văn đó dẫn, đọc lại công thức và dẫn bài gốc. Cách đo chuyển qua nhiều tay dễ bị sai lệch.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

🧭
Bạn đang ở chặng nào của đường học vị?
Nhập chỗ bạn đang đứng và đích bạn nhắm — công cụ trả về số năm, chi phí và việc phải làm từng chặng.
Xem lộ trình của tôi →
Miễn phí, không cần tài khoản. Xem tất cả công cụ

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
[email protected]