Chọn mảng nào trước tiên phụ thuộc vào dữ liệu bạn lấy được, không phụ thuộc mảng nào đang “hot”. Nhân sự hợp với câu hỏi về thái độ người lao động, vận hành hợp với câu hỏi về quy trình và số đo, chiến lược hợp với câu hỏi về lựa chọn hướng đi của cả đơn vị.
Ngành quản trị kinh doanh rộng đến mức gần như mọi chuyện trong doanh nghiệp đều thành đề tài được. Chính sự rộng đó làm nhiều sinh viên mất hai ba tuần đổi qua đổi lại giữa “động lực làm việc”, “chiến lược marketing” và “nâng cao hiệu quả kinh doanh” mà chưa viết được dòng nào. Phần dưới đây đi theo thứ tự người hướng dẫn hay dùng khi ngồi gỡ rối cho sinh viên: nhìn các mảng lớn, hỏi dữ liệu, rồi mới đặt tên.
Các mảng lớn của luận văn quản trị kinh doanh hợp với câu hỏi nào?
Mỗi mảng có một kiểu câu hỏi “tự nhiên” và một kiểu dữ liệu đi kèm. Đặt câu hỏi lệch với mảng là nguồn gốc của nhiều đề cương bị trả về.
| Mảng | Kiểu câu hỏi hợp | Dữ liệu thường dùng | Ví dụ tên đề tài đủ hẹp |
|---|---|---|---|
| Quản trị nhân lực | Yếu tố nào ảnh hưởng đến thái độ, hành vi của người lao động; chính sách nhân sự đang vận hành ra sao | Khảo sát nhân viên, hồ sơ tuyển dụng, đào tạo, nghỉ việc | Các yếu tố ảnh hưởng đến ý định nghỉ việc của nhân viên bán hàng tại một chuỗi cửa hàng điện máy ở Cần Thơ |
| Quản trị vận hành | Quy trình đang chạy thế nào, nghẽn ở đâu, cải tiến được bao nhiêu | Số liệu sản xuất, kho, giao hàng, tỷ lệ lỗi | Giảm tỷ lệ giao trễ tại kho trung chuyển của một công ty phân phối hàng tiêu dùng |
| Quản trị chiến lược | Đơn vị nên chọn hướng đi nào trong vài năm tới, dựa trên căn cứ gì | Báo cáo nội bộ, số liệu ngành, ý kiến chuyên gia | Xây dựng chiến lược kinh doanh cho một khách sạn ba sao ở Đà Lạt |
| Quản trị bán hàng, kênh phân phối | Lực lượng bán, đại lý, kênh đang hoạt động hiệu quả đến đâu | Doanh số theo kênh, chính sách đại lý, phỏng vấn nhân viên bán hàng | Hoàn thiện chính sách hỗ trợ đại lý cấp một của một công ty phân bón tại Đồng Tháp |
| Quản trị tài chính doanh nghiệp | Đơn vị dùng vốn, quản lý chi phí, công nợ ra sao | Báo cáo tài chính, sổ công nợ | Quản trị khoản phải thu tại một công ty vật liệu xây dựng quy mô vừa |
Bảng này chưa đủ các mảng (còn quản trị chất lượng, quản trị dự án, văn hoá doanh nghiệp…), nhưng đủ để thấy một quy luật: tên đề tài tốt luôn có một vấn đề, một đối tượng, một nơi.
Dữ liệu bạn tiếp cận được quyết định mảng nào?
Câu hỏi đầu tiên người hướng dẫn nên hỏi không phải “em thích gì” mà là “em lấy được số liệu gì”. Ba tình huống sau gặp nhiều nhất.
Đang thực tập ở một công ty
Hãy hỏi người hướng dẫn tại đơn vị ngay tuần đầu: bộ phận nào cho bạn xem số liệu, số liệu đó lưu ở đâu, có được dùng trong khoá luận không. Nếu bạn ngồi ở phòng nhân sự và được xem danh sách nghỉ việc, đề tài nhân lực là lựa chọn thuận. Nếu bạn ngồi ở kho và thấy phiếu xuất nhập hằng ngày, đề tài vận hành sẽ có số đo cụ thể mà ít bạn cùng lớp có được.
Đang đi làm và học cao học
Lợi thế của học viên đi làm là hiểu quy trình thật. Rủi ro là chọn đề tài quá rộng (“nâng cao năng lực cạnh tranh của công ty”) hoặc đụng dữ liệu nhạy cảm mà lãnh đạo không cho công bố. Trao đổi với cấp trên về phạm vi số liệu được dùng trước khi nộp đề cương, và hỏi trường về cách xử lý tên doanh nghiệp nếu cần giấu tên.
Không có nơi thực tập ổn định
Khi đó, đề tài khảo sát khách hàng hoặc người lao động trong một ngành, một địa bàn là khả thi hơn đề tài phân tích nội bộ một công ty. Đề tài chiến lược cho một doanh nghiệp mà bạn không vào được bên trong gần như chắc chắn chỉ dựa vào thông tin báo chí và sẽ mỏng ở phần thực trạng.
Thu hẹp đề tài từ rộng tới đủ hẹp như thế nào?
Một tên đề tài rộng thường thiếu ít nhất một trong ba thứ: vấn đề cụ thể, đối tượng cụ thể, phạm vi cụ thể. Cách thu hẹp là thêm dần từng thứ và hỏi lại xem dữ liệu còn đủ không.
Ví dụ một sinh viên thực tập ở chuỗi cà phê ban đầu đặt: “Nâng cao hiệu quả quản trị nhân sự tại công ty”. Thêm vấn đề: nhân viên pha chế nghỉ việc nhiều. Thêm đối tượng: nhân viên bán thời gian. Thêm phạm vi: các cửa hàng ở một quận. Tên mới thành “Các yếu tố ảnh hưởng đến ý định nghỉ việc của nhân viên bán thời gian tại chuỗi cà phê X ở quận Y”. Lúc này mới thấy rõ cần khảo sát ai, bao nhiêu người, hỏi gì.
Đừng thu hẹp quá mức đến chỗ chỉ còn vài người trả lời hoặc chỉ một con số. Đề tài “tỷ lệ nghỉ việc của ca tối tại một cửa hàng” không đủ chất liệu cho một khoá luận.
Đề tài nghiên cứu hay đề tài giải quyết vấn đề: chọn kiểu nào?
Trong cùng một mảng vẫn có hai ba kiểu sản phẩm khác nhau. Hỏi người hướng dẫn và đọc quy định của trường bạn xem bậc học của mình được chấp nhận kiểu nào.
Kiểu kiểm định yếu tố ảnh hưởng. Bạn xây mô hình từ lý thuyết, khảo sát, chạy hồi quy hoặc mô hình cấu trúc rồi bàn kết quả. Hợp với học viên cao học định hướng nghiên cứu và sinh viên có khả năng xử lý số liệu.
Kiểu thực trạng – giải pháp. Bạn mô tả một hoạt động, đánh giá bằng số liệu, tìm nguyên nhân và đề xuất giải pháp cho đơn vị. Hợp với báo cáo thực tập, khoá luận ứng dụng và thạc sĩ định hướng ứng dụng.
Kiểu hoạch định. Xây dựng chiến lược, kế hoạch kinh doanh, phương án mở rộng. Cần căn cứ vững từ phân tích môi trường, không phải danh sách ý tưởng.
Những đề tài nên cân nhắc kỹ trước khi chọn
Có vài kiểu đề tài nghe hấp dẫn nhưng hay vấp ở bước bảo vệ đề cương hoặc ở phần số liệu:
- Đề tài lấy cả công ty làm đối tượng (“hiệu quả kinh doanh của công ty”) khi bạn chỉ nhìn thấy một phòng ban.
- Đề tài chiến lược cho tập đoàn lớn, nơi bạn không tiếp cận được người ra quyết định.
- Đề tài trùng gần nguyên văn với khoá luận khoá trước ở cùng công ty thực tập; hỏi thư viện khoa xem đã có ai làm chưa.
- Đề tài phụ thuộc số liệu mà công ty chỉ hứa “để chị xem”; chưa có số liệu trong tay thì chưa nên chốt.
- Đề tài thời sự nhưng chưa có lý thuyết nền rõ ràng, khiến chương cơ sở lý thuyết rất khó viết.
Việc làm ngay trong tuần này
Nếu bạn đang ở giai đoạn chọn đề tài, làm theo thứ tự sau thay vì tiếp tục lướt danh sách tên đề tài trên mạng:
- Liệt kê mọi nguồn số liệu bạn có thể chạm tới: nơi thực tập, nơi làm, nhóm khách hàng quen, nhóm người lao động bạn khảo sát được.
- Với mỗi nguồn, ghi một vấn đề cụ thể mà bạn quan sát thấy, càng đời thường càng tốt (giao trễ, nhân viên mới nghỉ sớm, đại lý kêu chậm thanh toán).
- Ghép vấn đề với mảng phù hợp theo bảng ở trên.
- Viết ba tên đề tài theo công thức vấn đề + đối tượng + phạm vi, mang cả ba đến gặp người hướng dẫn.
- Đọc ba đến năm luận văn đã bảo vệ cùng mảng ở thư viện trường để xem chương thực trạng của họ dùng những số liệu gì.
Mang ba phương án thay vì một giúp buổi gặp người hướng dẫn ngắn mà ra quyết định được. Người hướng dẫn thường chọn đề tài mà bạn trả lời được câu “số liệu lấy ở đâu” nhanh nhất.
Câu hỏi thường gặp
Có nên chọn mảng quản trị chiến lược nếu chỉ là sinh viên đại học?
Được, nhưng nên chọn đơn vị nhỏ mà bạn tiếp cận được người quản lý, như một khách sạn, một cửa hàng, một hợp tác xã. Chiến lược cho doanh nghiệp lớn mà chỉ dựa thông tin báo chí thường bị chê thiếu căn cứ.
Đề tài về động lực làm việc có còn nên làm không khi đã có rất nhiều người làm?
Vẫn làm được nếu bạn có đối tượng và bối cảnh riêng, ví dụ nhân viên bán thời gian, tài xế công nghệ, nhân viên y tế tuyến huyện. Cái mới nằm ở bối cảnh và cách dùng kết quả, không phải ở tên khái niệm.
Một đề tài có thể vừa kiểm định mô hình vừa đề xuất giải pháp không?
Có, nhiều luận văn thạc sĩ làm vậy: kiểm định yếu tố ảnh hưởng rồi đề xuất hàm ý quản trị từ các hệ số. Điều kiện là giải pháp phải bám vào yếu tố có ý nghĩa thống kê, không đưa thêm giải pháp ngoài kết quả.
Có cần xin phép công ty khi dùng tên công ty trong khoá luận không?
Nên xin, nhất là khi dùng số liệu nội bộ. Nếu công ty không muốn lộ tên, hỏi người hướng dẫn và khoa về cách ghi tên giả hoặc mô tả chung, vì quy định mỗi trường khác nhau.
Đổi mảng đề tài sau khi đã nộp đề cương có được không?
Tuỳ quy định của trường bạn về thời hạn điều chỉnh đề tài. Đổi càng sớm càng đỡ tốn công; nếu chỉ thu hẹp phạm vi trong cùng mảng thì thường dễ được chấp thuận hơn đổi hẳn sang mảng khác.