Viết về tín dụng mà không lộ khách nghĩa là mô tả quy trình bằng các bước, vai trò, thời gian, và minh hoạ bằng số liệu tổng hợp của chi nhánh, còn hồ sơ khách hàng cụ thể chỉ dùng ở dạng đã ẩn danh hoàn toàn hoặc tình huống giả định có ghi chú.
Thông tin khách hàng là thứ ngân hàng bảo vệ nghiêm ngặt nhất, và sinh viên thực tập thường ký cam kết bảo mật từ ngày đầu. Báo cáo thực tập vẫn cần sinh động, cụ thể, nên bạn phải biết cách kể quy trình tín dụng mà không cần đến tên, số tài khoản hay tài sản bảo đảm của bất kỳ ai.
Bốn khâu của quy trình tín dụng và cách trình bày
Mỗi khâu có thứ nên mô tả kỹ và thứ không nên đưa vào báo cáo.
| Khâu | Nên mô tả | Số liệu tổng hợp dùng được | Không đưa vào |
|---|---|---|---|
| Tiếp nhận và thẩm định | Hồ sơ yêu cầu, các tiêu chí thẩm định, phân công giữa bộ phận quan hệ khách hàng và thẩm định | Số hồ sơ tiếp nhận, tỷ lệ hồ sơ được duyệt theo loại vay | Tên, thu nhập, lịch sử tín dụng của khách cụ thể |
| Phê duyệt | Phân cấp thẩm quyền theo hạn mức, quy trình trình duyệt | Thời gian xử lý bình quân | Hạn mức thẩm quyền chi tiết nếu ngân hàng coi là nội bộ |
| Giải ngân | Điều kiện giải ngân, kiểm tra chứng từ mục đích sử dụng vốn | Dư nợ theo kỳ hạn, theo sản phẩm | Hợp đồng tín dụng thật |
| Kiểm soát sau vay | Kiểm tra mục đích sử dụng vốn, theo dõi tài sản bảo đảm, nhắc nợ | Cơ cấu nợ theo nhóm, tỷ lệ quá hạn tổng hợp | Danh sách khách hàng quá hạn |
Mô tả quy trình sao cho cụ thể
Đi theo một hồ sơ từ đầu đến cuối
Cách kể sinh động nhất là chọn một loại khoản vay, ví dụ vay mua ô tô của khách hàng cá nhân, rồi đi qua từng bước: khách đến nộp hồ sơ, cán bộ quan hệ khách hàng kiểm tra giấy tờ, thẩm định thu nhập và tài sản, trình duyệt, ký hợp đồng, đăng ký giao dịch bảo đảm, giải ngân, kiểm tra sau vay. Mỗi bước nêu ai làm, dựa vào quy định nào của ngân hàng, mất khoảng bao lâu theo quan sát của bạn.
Dùng tình huống giả định có ghi chú
Nếu muốn minh hoạ cách thẩm định một khách hàng, hãy xây dựng một khách hàng giả định với thông số hợp lý, ghi rõ trong báo cáo đây là tình huống minh hoạ do sinh viên xây dựng dựa trên quy trình thực tế, không phải hồ sơ thật. Cách làm này vừa trung thực vừa an toàn.
Vẽ sơ đồ quy trình
Sơ đồ với các cột bộ phận giúp người đọc thấy ngay điểm kiểm soát: tách bạch giữa người đề xuất và người phê duyệt, giữa người giải ngân và người kiểm soát sau vay.
Dùng số liệu tổng hợp của chi nhánh
Phần phân tích nên dựa vào số liệu tổng hợp mà chi nhánh cho phép dùng: dư nợ theo thời gian, theo kỳ hạn, theo đối tượng khách hàng, theo sản phẩm; cơ cấu nợ theo nhóm; số khách hàng; thu nhập từ hoạt động tín dụng. Hỏi cán bộ hướng dẫn xem báo cáo nào được đưa vào, thường là báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh của chi nhánh đã tổng hợp.
Khi phân tích, chú ý ghi đơn vị tính và kỳ dữ liệu, vì ngân hàng có thể báo cáo số dư cuối kỳ hoặc số bình quân. Một bảng dư nợ cuối năm và một bảng thu lãi theo dư nợ bình quân đặt cạnh nhau mà không ghi chú sẽ gây hiểu nhầm.
Nếu chi nhánh không cho dùng số liệu riêng, bạn có thể dùng số liệu của toàn ngân hàng công bố trong báo cáo thường niên, rồi mô tả quy trình ở chi nhánh bằng quan sát. Ghi rõ nguồn của từng phần.
Những gì ngân hàng thường không cho đưa vào báo cáo
Mỗi ngân hàng có quy định riêng, nhưng các nhóm thông tin sau thường bị hạn chế:
- Thông tin nhận diện khách hàng: tên, giấy tờ tuỳ thân, địa chỉ, số tài khoản, thông tin tài sản bảo đảm cụ thể.
- Quy trình, quy định nội bộ đóng dấu mật hoặc hạn chế lưu hành, kể cả khi bạn được đọc trong lúc thực tập.
- Hạn mức phê duyệt, chính sách giá cho từng nhóm khách hàng, nếu ngân hàng coi là thông tin cạnh tranh.
- Ảnh chụp màn hình hệ thống lõi ngân hàng.
- Thông tin về các vụ việc nợ xấu, tranh chấp cụ thể.
Khi không chắc, hỏi cán bộ hướng dẫn trước khi viết. Gửi bản thảo cho họ đọc phần quy trình cũng là cách để họ chỉ ra chỗ cần bỏ.
Phần nhận xét: đánh giá quy trình, không đánh giá khách hàng
Nhận xét về thời gian và các bước. Ví dụ hồ sơ vay tiêu dùng phải qua nhiều vòng bổ sung giấy tờ vì danh mục hồ sơ ban đầu chưa rõ, khiến khách hàng phải đến nhiều lần.
Nhận xét về kiểm soát. Ví dụ việc kiểm tra mục đích sử dụng vốn sau giải ngân chủ yếu dựa vào chứng từ khách hàng nộp, ít kiểm tra thực tế với khoản vay nhỏ.
Nhận xét về sản phẩm. Ví dụ sản phẩm cho vay hộ kinh doanh chưa phù hợp với nhóm khách không có sổ sách đầy đủ.
Kiến nghị trong tầm chi nhánh. Kiến nghị nên nhắm vào điều chi nhánh làm được, như chuẩn hoá danh mục hồ sơ, sắp lịch kiểm tra sau vay. Kiến nghị sửa chính sách tiền tệ là ngoài tầm báo cáo thực tập.
Phân tích số liệu tín dụng sao cho có ý
Bảng số liệu dư nợ ba năm đặt cạnh nhau rồi viết “dư nợ tăng đều qua các năm” là phần phân tích mà hầu như báo cáo nào cũng có. Muốn có ý, hãy hỏi số liệu những câu sâu hơn: tăng trưởng đến từ sản phẩm nào, nhóm khách hàng nào; tỷ trọng cho vay ngắn hạn thay đổi ra sao; tăng trưởng dư nợ có đi cùng tăng trưởng thu nhập lãi không.
Ví dụ, ở một chi nhánh vùng ven đô, dư nợ cho vay hộ kinh doanh tăng nhanh trong khi cho vay tiêu dùng giảm. Đặt cạnh quan sát thực tập, bạn có thể thấy chi nhánh đẩy mạnh sản phẩm cho vay bổ sung vốn lưu động cho tiểu thương ở các chợ mới mở. Nhận xét như vậy nối số liệu với hoạt động thật, và mở đường cho kiến nghị về quản lý rủi ro với nhóm khách hàng này.
Khi trình bày, mỗi bảng chỉ nên trả lời một câu hỏi, có tiêu đề nói rõ câu hỏi đó, kèm nguồn và đơn vị tính bên dưới.
Nếu số liệu chi nhánh cho phép, thêm một phép so sánh với kế hoạch được giao. Chi nhánh vượt hay không đạt kế hoạch dư nợ, huy động ở mảng nào thường là câu chuyện mà cán bộ ở đó giải thích được rất rõ, và lời giải thích ấy là chất liệu tốt cho phần đánh giá.
Ghi nhật ký thực tập để có chất liệu viết
Phần lớn chất liệu của báo cáo đến từ quan sát hằng ngày. Một cách ghi đơn giản:
- Cuối mỗi ngày ghi ba dòng: hôm nay quan sát khâu nào, điều gì mới, câu hỏi nào chưa có lời đáp.
- Không ghi tên khách hàng, chỉ ghi loại khoản vay và đặc điểm chung.
- Mỗi tuần xin cán bộ hướng dẫn mười lăm phút để hỏi các câu còn treo.
- Đánh dấu những tình huống có thể dùng làm minh hoạ đã ẩn danh.
Sau sáu, tám tuần, nhật ký này thường đủ để viết trọn phần thực trạng mà không phải dựa vào trí nhớ.
Câu hỏi thường gặp
Có được dùng hồ sơ vay thật đã xoá tên khách hàng không?
Chỉ khi ngân hàng cho phép rõ ràng. Nhiều chi tiết như số tiền, tài sản, ngành nghề vẫn có thể nhận diện khách, nên tình huống giả định thường an toàn hơn.
Chi nhánh không cung cấp số liệu thì báo cáo dựa vào đâu?
Dùng báo cáo thường niên công bố của ngân hàng cho phần số liệu, còn quy trình mô tả từ quan sát thực tập. Ghi rõ nguồn từng phần.
Có cần nêu tên ngân hàng và chi nhánh không?
Thường được nêu nếu ngân hàng đồng ý. Nếu họ muốn ẩn danh, mô tả loại ngân hàng và địa bàn chung là đủ.
Có nên chụp ảnh tài liệu nội bộ để làm minh hoạ không?
Không nên. Tài liệu nội bộ thường có quy định hạn chế lưu hành. Hãy mô tả bằng lời và sơ đồ do bạn tự vẽ.
Báo cáo thực tập tín dụng nên phân tích chỉ tiêu nào?
Dư nợ và cơ cấu dư nợ, tăng trưởng tín dụng, cơ cấu nợ theo nhóm, thu nhập từ tín dụng. Chọn chỉ tiêu gắn với khâu bạn mô tả.