Hướng vừa sức là hướng bạn lấy được dữ liệu đủ và đúng trong thời gian làm bài. Với sinh viên đại học, phân tích hoạt động một ngân hàng hoặc tài chính một doanh nghiệp thường an toàn hơn đề tài thị trường chứng khoán đòi hỏi dữ liệu giá và kỹ thuật kinh tế lượng.
Ngành tài chính ngân hàng có rất nhiều đề tài nghe hấp dẫn: tác động của chính sách tiền tệ, hiệu quả danh mục đầu tư, dự báo khủng hoảng. Nhưng nhiều đề tài như vậy vượt xa dữ liệu và thời gian của một khoá luận. Bài này chia các đề tài thành ba hướng lớn, chỉ ra mỗi hướng cần gì, và những chỗ sinh viên hay sa lầy.
Ba hướng lớn và yêu cầu của từng hướng
Bảng giúp bạn cân dữ liệu và kỹ năng cần có trước khi chốt đề tài.
| Hướng | Đề tài điển hình | Dữ liệu cần | Phương pháp hay dùng |
|---|---|---|---|
| Hoạt động một ngân hàng | Cho vay khách hàng cá nhân tại một chi nhánh, huy động vốn, dịch vụ thẻ | Báo cáo hoạt động của chi nhánh, quy trình, số liệu tổng hợp | Định tính kết hợp thống kê mô tả, so sánh qua các năm |
| Tài chính doanh nghiệp | Phân tích tình hình tài chính một công ty, quản trị vốn lưu động, cấu trúc vốn của một nhóm ngành | Báo cáo tài chính đã kiểm toán | Phân tích tỷ số, so sánh ngành; thạc sĩ có thể dùng hồi quy dữ liệu bảng |
| Thị trường chứng khoán | Yếu tố ảnh hưởng giá cổ phiếu, hiệu quả danh mục, phản ứng giá với thông tin | Chuỗi giá, khối lượng, sự kiện, dữ liệu vĩ mô | Kinh tế lượng chuỗi thời gian, nghiên cứu sự kiện |
| Khảo sát khách hàng ngân hàng | Ý định sử dụng dịch vụ số, sự hài lòng, lòng trung thành | Bảng hỏi tự thiết kế dựa thang đo kế thừa | Phân tích nhân tố, hồi quy, mô hình cấu trúc |
Hướng hoạt động một ngân hàng: dễ bắt đầu, khó có chiều sâu
Ưu điểm
Sinh viên thực tập ở chi nhánh ngân hàng có thể quan sát trực tiếp quy trình, được cán bộ tín dụng giải thích, và chi nhánh thường có báo cáo kết quả hoạt động hằng năm. Đề tài kiểu “hoạt động cho vay tiêu dùng tại một chi nhánh” có dữ liệu rõ ràng.
Chỗ dễ yếu
Nhiều bài chỉ mô tả quy trình và đọc lại bảng số liệu tăng giảm, phần đánh giá chung chung. Muốn có chiều sâu, đặt câu hỏi cụ thể hơn: vì sao dư nợ cho vay mua nhà tăng mà cho vay tiêu dùng không thẻ giảm, khách hàng nào bị từ chối nhiều nhất và vì sao, thời gian xử lý hồ sơ trung bình bao lâu.
Hướng tài chính doanh nghiệp: dữ liệu công khai, cần kỹ năng phân tích
Một công ty hay nhiều công ty
Với một công ty, bạn phân tích sâu các nhóm tỷ số, xu hướng, so với trung bình ngành, rút ra nguyên nhân. Với nhiều công ty, thường là luận văn thạc sĩ, bạn dùng dữ liệu bảng để kiểm định mối quan hệ như cấu trúc vốn và hiệu quả hoạt động.
Lợi thế dữ liệu
Báo cáo tài chính của công ty niêm yết được công bố công khai, nên bạn không phụ thuộc vào việc doanh nghiệp có cho số liệu hay không. Đây là lý do nhiều sinh viên không thực tập ở ngân hàng vẫn chọn hướng này.
Hướng thị trường chứng khoán: hấp dẫn nhưng dễ sa lầy
Đề tài chứng khoán thu hút vì gần với đầu tư, nhưng là hướng nhiều sinh viên đại học sa lầy nhất. Dữ liệu giá cần làm sạch: điều chỉnh theo chia cổ tức, tách cổ phiếu, xử lý ngày không giao dịch. Mô hình cần kiến thức kinh tế lượng chuỗi thời gian mà chương trình đại học có thể chưa dạy đủ.
Một tình huống thường gặp: sinh viên chọn đề tài “các nhân tố vĩ mô ảnh hưởng đến chỉ số chứng khoán”, thu được vài chục quan sát theo tháng, chạy hồi quy và kết luận lạm phát làm giảm chỉ số. Với số quan sát ít và chuỗi thời gian chưa kiểm định tính dừng, kết luận đó rất mong manh, và hội đồng thường hỏi đúng chỗ này.
Nếu thật sự muốn làm chứng khoán ở bậc đại học, chọn câu hỏi hẹp và mô tả nhiều hơn suy luận: so sánh hiệu quả một số danh mục đơn giản trong một giai đoạn, hoặc phân tích định giá một cổ phiếu bằng các phương pháp đã học, có giả định rõ ràng.
Thu hẹp một ý tưởng quá rộng thành đề tài làm được
Ý tưởng ban đầu của sinh viên thường rộng vì xuất phát từ điều đọc trên báo: “tác động của lãi suất đến hoạt động ngân hàng”, “chuyển đổi số trong ngân hàng Việt Nam”. Những câu này là chủ đề, chưa phải đề tài. Cách thu hẹp là lần lượt chốt bốn thứ: đối tượng, phạm vi, giai đoạn và câu hỏi.
Lấy ví dụ “chuyển đổi số trong ngân hàng”. Chốt đối tượng: dịch vụ mở tài khoản trực tuyến. Chốt phạm vi: khách hàng cá nhân của một ngân hàng thương mại ở một tỉnh. Chốt giai đoạn: từ khi dịch vụ được triển khai tại chi nhánh. Chốt câu hỏi: tỷ lệ khách hàng mở tài khoản trực tuyến rồi thật sự giao dịch là bao nhiêu, và chi nhánh cần làm gì để tăng tỷ lệ đó. Đến đây bạn đã biết cần dữ liệu gì và hỏi ai.
Tương tự, “tác động của lãi suất” có thể thu về “biến động lãi suất huy động ảnh hưởng thế nào đến cơ cấu kỳ hạn tiền gửi tại một chi nhánh trong vài năm gần đây”. Đề tài hẹp hơn nhưng làm sâu được, và phần kiến nghị có địa chỉ rõ ràng.
Đừng sợ đề tài hẹp sẽ thiếu chữ. Đề tài hẹp buộc bạn đào sâu vào số liệu và quy trình, còn đề tài rộng thường bị lấp đầy bằng lý thuyết chung và nhận xét chung.
Câu hỏi tự đặt trước khi chốt hướng
Dữ liệu nằm ở đâu và bạn lấy được chưa? Nếu câu trả lời là “chắc sẽ xin được”, hãy xin trước khi nộp tên đề tài.
Bạn đã học đủ phương pháp chưa? Đề tài dữ liệu bảng hay chuỗi thời gian cần bạn hiểu kiểm định, không chỉ biết bấm phần mềm. Hỏi giảng viên xem mức nào là phù hợp với bậc học.
Câu hỏi có trả lời được trong thời gian làm bài không? Một khoá luận đại học có vài tháng. Đề tài đòi thu thập dữ liệu mười năm của hàng trăm công ty bằng tay là không thực tế nếu bạn chưa có nguồn dữ liệu tổng hợp.
Ai sẽ dùng kết quả? Đề tài có người đọc cụ thể, như ban giám đốc chi nhánh hay nhà đầu tư cá nhân, thường viết được phần kiến nghị sắc hơn.
Lộ trình chọn đề tài trong ba tuần
Để không mất nửa kỳ cho việc chọn đề tài, có thể làm như sau:
- Tuần một: liệt kê ba ý tưởng thuộc ba hướng, với mỗi ý tưởng ghi nguồn dữ liệu dự kiến.
- Tuần một: đọc nhanh hai, ba luận văn và bài báo gần đây cho mỗi ý tưởng để xem người khác đã làm gì.
- Tuần hai: thử lấy dữ liệu thật cho ý tưởng khả thi nhất, ít nhất một kỳ, một đơn vị.
- Tuần hai: viết câu hỏi nghiên cứu và dàn ý ba chương trên một trang.
- Tuần ba: gửi giảng viên hướng dẫn trang dàn ý, kèm mẫu dữ liệu đã lấy được, xin chốt tên đề tài.
Mẫu dữ liệu đính kèm là chi tiết nhỏ nhưng thuyết phục giảng viên nhanh nhất rằng đề tài làm được.
Câu hỏi thường gặp
Không thực tập ở ngân hàng có làm đề tài ngân hàng được không?
Được, nếu dùng dữ liệu công khai như báo cáo thường niên, báo cáo tài chính của ngân hàng niêm yết. Bạn sẽ không mô tả được quy trình nội bộ chi tiết, nên chọn câu hỏi phân tích từ số liệu công bố.
Đề tài định tính có bị đánh giá thấp hơn định lượng không?
Không. Đề tài định tính có câu hỏi rõ, phân tích sâu và kiến nghị có căn cứ vẫn được đánh giá tốt. Điều quan trọng là phương pháp phù hợp câu hỏi.
Sinh viên đại học có nên làm hồi quy dữ liệu bảng không?
Có thể nếu đã học kinh tế lượng và giảng viên đồng ý. Nếu chưa vững, phân tích tỷ số và so sánh ngành cho một doanh nghiệp an toàn hơn.
Đề tài về một ngân hàng nhưng không được dùng số liệu nội bộ thì sao?
Chuyển sang câu hỏi phân tích được từ báo cáo công bố của ngân hàng, như cơ cấu nguồn vốn, chất lượng tài sản, khả năng sinh lời qua các năm.
Có nên chọn đề tài mà khoá trước đã làm nhiều?
Có thể, nếu bạn đổi bối cảnh, giai đoạn hoặc câu hỏi để có điểm mới. Làm lại y nguyên với số liệu năm mới thường bị nhận xét thiếu đóng góp.