Đề tài theo chương trình mới phải lấy yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực làm điểm xuất phát, dẫn đúng văn bản chương trình giáo dục phổ thông hiện hành của Bộ GD&ĐT, và không dùng khung chuẩn kiến thức kỹ năng của chương trình cũ làm cơ sở đánh giá.
Nhiều luận văn được viết trong thời gian chuyển từ chương trình cũ sang chương trình mới nên mang dấu vết lẫn lộn: tên đề tài nói phát triển năng lực, nhưng mục tiêu bài học vẫn là “học sinh nắm được, hiểu được”, tài liệu dẫn là sách giáo viên cũ, công cụ đánh giá là bài kiểm tra kiến thức. Hội đồng ngành giáo dục nhận ra điều này rất nhanh.
Dẫn đúng văn bản: tra ở đâu, dẫn thế nào?
Văn bản gốc
Chương trình giáo dục phổ thông hiện hành gồm chương trình tổng thể và các chương trình môn học, hoạt động giáo dục, được Bộ GD&ĐT ban hành kèm Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT và đã có các văn bản sửa đổi, bổ sung sau đó. Hãy tải văn bản từ cổng thông tin của Bộ hoặc cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật chính thức, kiểm tra hiệu lực và các lần sửa đổi trước khi dẫn.
Dẫn chương trình tổng thể hay chương trình môn?
Khái niệm phẩm chất, năng lực chung, định hướng phương pháp và đánh giá dẫn từ chương trình tổng thể. Yêu cầu cần đạt cụ thể của một chủ đề dẫn từ chương trình môn học tương ứng. Nhiều bài dẫn chung chung “theo chương trình mới” mà không ghi văn bản nào; đó là chỗ hội đồng hay yêu cầu bổ sung.
Không dẫn qua bài báo, trang tin
Bài báo phổ biến về chương trình mới có thể giúp bạn hiểu nhanh, nhưng trong luận văn phải dẫn văn bản gốc. Nếu muốn dẫn một bình luận, hãy dẫn bài nghiên cứu đã công bố, ghi đủ tác giả, năm, nguồn.
Năm phẩm chất, mười năng lực: dùng thế nào trong đề tài
Chương trình tổng thể nêu năm phẩm chất chủ yếu (yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm), ba năng lực chung và các năng lực đặc thù. Hãy đọc nguyên văn định nghĩa và biểu hiện trong văn bản trước khi đưa vào đề tài.
| Nhóm | Thành phần | Gợi ý dùng trong luận văn |
|---|---|---|
| Năng lực chung | Tự chủ và tự học; giao tiếp và hợp tác; giải quyết vấn đề và sáng tạo | Hợp với đề tài phương pháp dạy học, hoạt động trải nghiệm; cần chọn một năng lực, không ôm cả ba |
| Năng lực đặc thù | Ngôn ngữ, tính toán, khoa học, công nghệ, tin học, thẩm mỹ, thể chất | Gắn với môn học; dùng thành phần năng lực trong chương trình môn để viết tiêu chí |
| Phẩm chất | Yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm | Hợp với đề tài giáo dục đạo đức, hoạt động trải nghiệm, công tác chủ nhiệm; khó đo, cần quan sát hành vi |
Đề tài “phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh” không có phạm vi. Hãy chọn một thành phần năng lực, một môn hoặc một hoạt động, một khối lớp.
Từ yêu cầu cần đạt đến công cụ đánh giá
Đọc yêu cầu cần đạt như một bản mô tả hành vi
Mỗi yêu cầu cần đạt trong chương trình môn là một động từ hành động gắn với nội dung. Dùng chính câu đó làm gốc để viết mục tiêu bài học trong giáo án minh hoạ, rồi từ mục tiêu viết tiêu chí đánh giá. Chuỗi yêu cầu cần đạt, mục tiêu, hoạt động, tiêu chí phải liền mạch; hội đồng sẽ lần theo chuỗi này.
Đánh giá năng lực cần nhiều hơn bài kiểm tra
Năng lực bộc lộ khi học sinh giải quyết một nhiệm vụ. Công cụ phù hợp là bảng tiêu chí chấm sản phẩm, phiếu quan sát quá trình, phiếu tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng, kết hợp bài kiểm tra có câu hỏi tình huống. Bài trắc nghiệm kiến thức thuần chỉ đo được một phần.
Phẩm chất thì càng thận trọng
Đừng chấm điểm trung thực hay nhân ái của học sinh. Hãy mô tả hành vi quan sát được trong tình huống cụ thể, tổng hợp theo nhóm, và nói rõ giới hạn của việc quan sát trong thời gian ngắn.
Dấu vết của chương trình cũ cần gỡ
Khi rà bản thảo, tìm những dấu hiệu sau.
| Dấu hiệu | Vì sao có vấn đề | Sửa thành |
|---|---|---|
| Mục tiêu bài học viết theo kiến thức, kỹ năng, thái độ | Đó là cấu trúc mục tiêu của chương trình cũ | Viết theo năng lực và phẩm chất, bám yêu cầu cần đạt |
| Dẫn chuẩn kiến thức kỹ năng của chương trình cũ | Không còn là căn cứ cho khối lớp đã dạy chương trình mới | Dẫn chương trình môn học hiện hành |
| Dẫn tên bài, số trang của sách giáo khoa cũ | Chương trình mới có nhiều bộ sách, nội dung khác | Ghi rõ bộ sách đang dùng ở trường khảo sát, dẫn yêu cầu cần đạt làm gốc |
| Đánh giá chỉ bằng điểm kiểm tra cuối chủ đề | Không đo được năng lực | Thêm bảng tiêu chí, quan sát, sản phẩm |
Viết tổng quan khi tài liệu cũ và mới lẫn nhau
Phân loại tài liệu theo bối cảnh chương trình
Khi đọc, ghi chú mỗi công trình được làm trong bối cảnh chương trình nào. Một nghiên cứu về dạy học tích cực thực hiện trước khi có chương trình mới vẫn có giá trị về phương pháp, nhưng mục tiêu và tiêu chí đánh giá của nó được viết theo chuẩn cũ. Ghi rõ điều này trong tổng quan giúp bạn giải thích vì sao đề tài của mình vẫn cần làm.
Tìm khoảng trống từ chính sự chuyển đổi
Khoảng trống hay gặp là: một phương pháp đã được nghiên cứu nhiều theo chuẩn kiến thức kỹ năng, nhưng chưa có nhiều nghiên cứu gắn nó với một thành phần năng lực cụ thể trong chương trình mới, ở một khối lớp hay một bộ sách cụ thể. Viết khoảng trống như vậy rõ ràng và trung thực hơn câu chung chung “chưa có công trình nào nghiên cứu”.
Tình huống: một đề tài hoạt động trải nghiệm
Bối cảnh. Một học viên là giáo viên trung học cơ sở muốn nghiên cứu hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp ở lớp 8 nhằm phát triển năng lực tự chủ và tự học.
Cách đặt. Học viên dẫn chương trình tổng thể cho khái niệm năng lực tự chủ và tự học, dẫn chương trình hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cho yêu cầu cần đạt của lớp 8, chọn ba thành phần biểu hiện để viết tiêu chí.
Công cụ. Phiếu tự đánh giá của học sinh theo bốn mức mô tả, phiếu quan sát của giáo viên chủ nhiệm, sản phẩm là kế hoạch học tập cá nhân của học sinh, chấm theo bảng tiêu chí.
Điều hội đồng khen. Chuỗi từ văn bản tới tiêu chí rõ ràng, và học viên tự nêu giới hạn: phiếu tự đánh giá dễ thiên lệch nên phải đối chiếu với quan sát.
Việc làm ngay
Nếu bạn đang ở giai đoạn đề cương, làm năm việc sau trong tuần này.
- Tải văn bản chương trình tổng thể và chương trình môn của bạn từ nguồn chính thức, lưu vào thư viện tài liệu cùng thông tin văn bản.
- Tra các văn bản sửa đổi, bổ sung đã ban hành để chắc phần mình dẫn còn hiệu lực.
- Chép nguyên văn yêu cầu cần đạt của chủ đề bạn chọn vào một bảng, đặt cạnh mục tiêu dự kiến của từng giáo án.
- Chọn đúng một thành phần năng lực hoặc một phẩm chất làm trọng tâm.
- Rà danh mục tài liệu tham khảo, loại các tài liệu hướng dẫn thuộc chương trình cũ nếu chúng được dùng làm căn cứ.
Câu hỏi thường gặp
Luận văn giáo dục có bắt buộc theo chương trình giáo dục phổ thông mới không?
Nếu đề tài nghiên cứu dạy học hoặc giáo dục ở khối lớp đang thực hiện chương trình mới thì nên lấy chương trình đó làm căn cứ. Đề tài lịch sử giáo dục hay so sánh chương trình thì có thể dẫn cả hai.
Dẫn Thông tư ban hành chương trình như thế nào trong tài liệu tham khảo?
Ghi cơ quan ban hành, số hiệu, ngày ban hành và tên văn bản theo kiểu trích dẫn trường bạn quy định. Kiểm tra cả các văn bản sửa đổi, bổ sung nếu phần bạn dẫn đã được điều chỉnh.
Có nên nghiên cứu cả năng lực chung và năng lực đặc thù trong một đề tài?
Thường không nên với luận văn thạc sĩ. Chọn một năng lực làm trọng tâm giúp tiêu chí đánh giá rõ và thực nghiệm đo được.
Có thể đánh giá phẩm chất học sinh bằng phiếu hỏi không?
Phiếu tự đánh giá dùng được như một nguồn, nhưng dễ thiên lệch vì học sinh trả lời theo điều được mong đợi. Nên kết hợp quan sát hành vi trong tình huống cụ thể.
Sách giáo khoa nào dùng làm căn cứ khi có nhiều bộ sách?
Căn cứ chính là chương trình môn học. Bộ sách đang dùng ở trường khảo sát được nêu như học liệu, ghi rõ tên bộ sách để người đọc biết bối cảnh.
Tài liệu viết thời chương trình cũ có còn dùng được không?
Vẫn dùng được cho phần lý luận về phương pháp hay tâm lý học sinh. Không dùng làm căn cứ cho mục tiêu, nội dung và chuẩn đánh giá của chương trình hiện hành.