Bốn lỗi hội đồng ngành giáo dục bắt nhiều nhất là: biện pháp chung chung không được thử, khảo sát chỉ hỏi cán bộ quản lý, bảng số liệu bày ra mà không phân tích, và tính cần thiết, khả thi của biện pháp do chính người viết hoặc người trong cuộc tự cho điểm cao.
Những lỗi này không nằm ở câu chữ mà ở cách làm, nên không sửa được bằng một lần đọc soát chính tả. Bài dưới đây đi qua từng lỗi, giải thích vì sao hội đồng coi đó là điểm yếu, và cách sửa khi bạn còn thời gian lẫn khi chỉ còn vài tuần.
Lỗi 1: biện pháp chung chung, không thử nghiệm
Biểu hiện
Chương ba có năm, sáu biện pháp với tên như “nâng cao nhận thức cho đội ngũ”, “tăng cường kiểm tra giám sát”, “đổi mới công tác thi đua khen thưởng”. Phần cách thực hiện là những câu đúng nhưng áp dụng cho trường nào cũng được. Không biện pháp nào được làm thử.
Vì sao bị bắt
Biện pháp như vậy không đến từ thực trạng bạn khảo sát, mà từ thói quen viết. Hội đồng sẽ hỏi: thực trạng ở chương hai chỉ ra điểm yếu nào, biện pháp nào giải quyết điểm yếu đó, đã ai làm thử chưa.
Cách sửa
Viết lại mỗi biện pháp từ một phát hiện cụ thể ở chương thực trạng, nêu ai làm, làm gì, lúc nào, với nguồn lực nào. Giảm số biện pháp xuống ba hoặc bốn nhưng có nội dung thật. Chọn ít nhất một biện pháp để thử nghiệm trong thời gian còn lại, dù chỉ ở một tổ chuyên môn hay một khối lớp, và báo cáo trung thực kết quả.
Lỗi 2: khảo sát chỉ hỏi cán bộ quản lý
Biểu hiện
Phiếu hỏi về thực trạng quản lý bồi dưỡng giáo viên chỉ phát cho hiệu trưởng, phó hiệu trưởng và tổ trưởng. Kết quả cho thấy mọi thứ đều ở mức khá, tốt.
Vì sao bị bắt
Người quản lý đang tự đánh giá công việc của mình. Không có tiếng nói của giáo viên được bồi dưỡng, của học sinh hay phụ huynh, thực trạng chỉ có một mặt. Kết quả đẹp đến mức không còn chỗ cho biện pháp.
Cách sửa
Khảo sát đối tượng chịu tác động của hoạt động quản lý, so sánh ý kiến giữa các nhóm, và phân tích chỗ hai nhóm đánh giá lệch nhau. Chính chỗ lệch đó thường là điểm yếu thật của công tác quản lý. Nếu không còn thời gian khảo sát rộng, phỏng vấn sâu vài giáo viên cũng giúp cân bằng.
Lỗi 3: bảng số liệu không xử lý
Nhiều chương thực trạng là chuỗi bảng tần suất nối tiếp nhau, mỗi bảng kèm một câu “qua bảng trên ta thấy…” lặp lại số liệu. Bảng dưới gợi ý cách biến số liệu thành phân tích.
| Thường thấy | Nên làm |
|---|---|
| Chép lại các con số trong bảng thành câu | Chỉ ra điều đáng chú ý nhất: mục có điểm thấp nhất, chênh lệch giữa hai nhóm, mục có độ phân tán lớn |
| Chỉ có điểm trung bình | Thêm độ lệch chuẩn, thứ bậc, và nếu so nhóm thì kiểm định khác biệt |
| Mỗi bảng đứng riêng | Liên kết các bảng: mục thấp ở bảng kế hoạch có giải thích được bằng mục thấp ở bảng điều kiện không |
| Không có ý kiến định tính | Trích vài ý phỏng vấn (bằng mã) để giải thích con số |
| Thang đo năm mức nhưng không giải thích cách quy đổi | Ghi rõ khoảng điểm cho từng mức đánh giá ở chương phương pháp |
Lỗi 4: tính cần thiết và khả thi tự cho điểm
Biểu hiện
Cuối chương ba có bảng khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp, gần như mọi biện pháp đều ở mức rất cần thiết, rất khả thi. Người được hỏi lại chính là đồng nghiệp trong trường của người viết, hoặc người viết tự đánh giá.
Vì sao bị bắt
Khảo nghiệm ý kiến chỉ cho biết người được hỏi đồng tình với biện pháp, không cho biết biện pháp có hiệu quả. Khi người được hỏi là đồng nghiệp thân quen, kết quả gần như đã biết trước. Hội đồng xem bảng này là thủ tục, không phải bằng chứng.
Cách sửa
Mở rộng người được hỏi sang trường khác và chuyên gia ngoài trường, ghi rõ tiêu chí chọn. Kiểm tra tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi, phân tích biện pháp nào được cho là cần nhưng khó làm. Quan trọng nhất là bổ sung thử nghiệm ít nhất một biện pháp, vì đó mới là bằng chứng hội đồng muốn thấy.
Lỗi 5: ba chương không nối với nhau
Biểu hiện
Chương một xây khung lý luận theo các chức năng quản lý: kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra. Chương hai lại khảo sát theo các nội dung hoạt động: mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức. Chương ba đề xuất biện pháp theo một cách chia thứ ba. Người đọc phải tự đoán phần nào ứng với phần nào.
Vì sao bị bắt
Khung lý luận ở chương một là bộ khung để khảo sát ở chương hai và để thiết kế biện pháp ở chương ba. Khi ba chương dùng ba cách chia, hội đồng kết luận người viết lắp ghép từ nhiều nguồn chứ không thiết kế nghiên cứu từ đầu.
Cách sửa
Lập một bảng ba cột trên giấy: các nội dung trong khung lý luận, các nhóm câu hỏi khảo sát tương ứng, các biện pháp giải quyết. Ô nào trống là chỗ phải bổ sung hoặc cắt bỏ. Sau đó sửa tiêu đề các mục để người đọc thấy được sự tương ứng. Việc này thường chỉ mất vài ngày nhưng làm cả luận văn chặt hẳn lên.
Các lỗi nhỏ hơn nhưng hay gặp
Những lỗi này sửa nhanh, nên rà ngay khi hoàn thành bản thảo.
- Khái niệm công cụ chép từ luận văn trước, không dẫn nguồn gốc.
- Phần tổng quan liệt kê tên tác giả và tên công trình, không chỉ ra khoảng trống.
- Mục tiêu nghiên cứu ở phần mở đầu không khớp với kết luận.
- Địa bàn khảo sát được mô tả bằng số liệu lấy từ báo cáo của trường nhưng không ghi nguồn.
- Phụ lục thiếu mẫu phiếu hỏi hoặc phiếu phỏng vấn.
Tự hỏi mình năm câu hội đồng sẽ hỏi
Trước khi nộp bản cuối, đọc lại luận văn và trả lời bằng văn bản năm câu dưới đây. Câu nào trả lời lúng túng là chỗ cần sửa.
- Điểm yếu lớn nhất của thực trạng mà khảo sát chỉ ra là gì, và nó nằm ở bảng nào?
- Biện pháp nào giải quyết điểm yếu đó, ai thực hiện, trong bao lâu?
- Ý kiến của giáo viên và của cán bộ quản lý lệch nhau ở đâu, vì sao?
- Bằng chứng nào cho thấy biện pháp có tác dụng, ngoài ý kiến đồng tình?
- Điều gì luận văn chưa làm được và người đi sau nên làm tiếp?
Năm câu trả lời này cũng là bộ khung tốt cho bài trình bày mười lăm phút ở buổi bảo vệ.
Sửa khi chỉ còn vài tuần
Ưu tiên chương ba. Giảm số biện pháp, viết lại từng biện pháp từ phát hiện thực trạng, ghi rõ điều kiện thực hiện.
Thêm tiếng nói thứ hai. Phỏng vấn ngắn năm đến bảy giáo viên hoặc phụ huynh để có góc nhìn ngoài nhóm quản lý.
Viết lại phân tích, không thêm bảng. Mỗi bảng chỉ giữ hai ba câu nhận xét trúng ý nhất.
Nói thẳng giới hạn. Nếu không kịp thử nghiệm, ghi rõ trong phần kết luận và kiến nghị thử nghiệm tiếp theo, đừng biến bảng khảo nghiệm ý kiến thành lời khẳng định hiệu quả.
Câu hỏi thường gặp
Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi có bắt buộc trong luận văn quản lý giáo dục không?
Nhiều cơ sở đào tạo vẫn giữ yêu cầu này. Dù bắt buộc hay không, nó không thay được thử nghiệm biện pháp; nếu có điều kiện hãy làm cả hai và tách rõ hai loại bằng chứng.
Nên có bao nhiêu biện pháp trong chương ba?
Không có số cố định. Ba đến năm biện pháp có nội dung cụ thể, xuất phát từ thực trạng và liên hệ với nhau thường tốt hơn bảy tám biện pháp chung chung.
Có được tự khảo sát chính trường mình đang công tác không?
Được, và đó thường là lợi thế. Cần tách vai người nghiên cứu với vai đồng nghiệp hay cấp trên, đảm bảo ẩn danh để người trả lời nói thật.
Làm sao biết bảng số liệu đã được phân tích đủ chưa?
Che bảng lại và đọc phần nhận xét. Nếu phần nhận xét cho biết điều đáng chú ý và vì sao, đó là phân tích; nếu chỉ đọc lại con số, đó là mô tả.
Có nên dùng lại bộ phiếu khảo sát từ luận văn đã bảo vệ?
Có thể tham khảo và chỉnh cho bối cảnh của mình, nhưng phải ghi nguồn bộ phiếu gốc và giải thích những gì đã thay đổi.
Hội đồng có trừ điểm khi kết quả thử nghiệm không tốt không?
Hội đồng chấm cách làm và cách lý giải. Kết quả không như mong đợi nhưng được phân tích nghiêm túc thường được đánh giá cao hơn kết quả đẹp mà thiếu căn cứ.