Muốn khảo sát học sinh cho luận văn, bạn cần sự cho phép của nhà trường, thông báo và xin đồng ý của phụ huynh khi cần, câu hỏi hợp lứa tuổi, không thu điểm số hay thông tin nhận diện cá nhân, không xếp hạng học sinh, và giữ phiếu ở nơi an toàn.
Học sinh là người chưa thành niên, không tự quyết hết việc tham gia nghiên cứu và dễ trả lời theo ý người lớn. Khi người khảo sát lại chính là giáo viên của các em, áp lực trả lời cho vừa lòng càng lớn. Phần đạo đức trong luận văn giáo dục vì thế không phải thủ tục cho đủ mục mà quyết định số liệu của bạn có đáng tin hay không.
Thứ tự xin phép trước khi phát phiếu
Làm theo đúng thứ tự giúp bạn không phải phát phiếu lại và không đặt nhà trường vào thế khó.
- Thống nhất với người hướng dẫn về mục đích, đối tượng, bảng hỏi. Hỏi xem trường đào tạo có hội đồng hay quy trình xét duyệt đạo đức nghiên cứu không.
- Gửi văn bản đề nghị cho hiệu trưởng trường khảo sát, kèm bảng hỏi, thời gian, cách phát và thu, cam kết bảo mật. Giấy giới thiệu của trường đào tạo thường đi kèm.
- Khi được đồng ý, gửi thư thông tin cho phụ huynh qua giáo viên chủ nhiệm: nghiên cứu về gì, các em làm gì, mất bao lâu, có quyền từ chối, liên hệ ai khi có thắc mắc.
- Nhận phản hồi đồng ý hoặc từ chối của phụ huynh theo cách nhà trường chấp nhận. Học sinh nào phụ huynh không đồng ý thì không phát phiếu.
- Trước khi phát phiếu, nói với học sinh bằng lời dễ hiểu rằng không bắt buộc, không ghi tên, không ảnh hưởng điểm.
Khảo sát phụ huynh cũng đi qua nhà trường, không tự xin số điện thoại hay tài khoản mạng xã hội của phụ huynh để gửi phiếu riêng.
Câu hỏi hợp lứa tuổi
Cùng một ý định đo, cách hỏi phải đổi theo cấp học. Bảng dưới là nguyên tắc, không phải bảng hỏi mẫu.
| Cấp học | Hình thức nên dùng | Cần tránh |
|---|---|---|
| Tiểu học | Câu ngắn, ba mức có hình biểu tượng, giáo viên đọc to từng câu; phỏng vấn nhóm nhỏ có người lớn quen thuộc | Thang năm mức, câu phủ định kép, câu hỏi về gia đình |
| Trung học cơ sở | Câu đơn một ý, thang bốn hoặc năm mức có nhãn chữ, vài câu mở ngắn | Thuật ngữ chuyên môn, câu dẫn dắt kiểu “em có thích cách học mới không” |
| Trung học phổ thông | Bảng hỏi gần với người lớn, có thể dùng thang đo đã kiểm định khi đã chuyển ngữ và thử | Câu hỏi nhạy cảm về tâm lý, quan hệ, kinh tế gia đình khi không thật cần |
| Phụ huynh | Câu ngắn, ngôn ngữ đời thường, cho phép bỏ qua câu | Hỏi thu nhập, nghề nghiệp chi tiết, hỏi đánh giá giáo viên đích danh |
Không thu điểm số cá nhân, không xếp hạng học sinh
Vì sao điểm số cá nhân là vùng cấm?
Điểm học tập của từng học sinh là thông tin cá nhân do nhà trường quản lý. Hỏi học sinh tự ghi điểm vào phiếu kèm tên, hoặc xin bảng điểm có tên để ghép với phiếu hỏi, là thu thập thông tin vượt mức cần thiết. Nếu đề tài cần mức học lực, hãy hỏi theo khoảng do học sinh tự chọn, hoặc dùng số liệu tổng hợp theo lớp do nhà trường cung cấp.
Không xếp hạng, không gắn nhãn
Luận văn không được trình bày bảng xếp hạng học sinh, lớp hay giáo viên theo kết quả khảo sát. Viết “nhóm học sinh có mức tự học thấp” thay vì liệt kê em nào thấp nhất. Mục tiêu của nghiên cứu giáo dục là hiểu và cải thiện, không phải phân loại trẻ.
Thông tin nhạy cảm
Những câu hỏi về bị bắt nạt, áp lực gia đình, sức khoẻ tinh thần cần chuẩn bị kỹ hơn: có lý do khoa học rõ, có người hướng dẫn đồng ý, có kênh hỗ trợ nếu một em bộc lộ khó khăn. Nếu không chuẩn bị được những điều đó, hãy bỏ câu hỏi.
Lưu phiếu và dữ liệu an toàn
Phiếu giấy. Cất trong túi hồ sơ riêng, không để ở phòng giáo viên. Đánh mã phiếu theo lớp và số thứ tự, không ghi tên.
Phiếu trực tuyến. Tắt tính năng thu địa chỉ thư điện tử nếu không cần, không yêu cầu đăng nhập bằng tài khoản cá nhân của học sinh, giới hạn người được xem kết quả.
Tệp số liệu. Giữ trên máy cá nhân có mật khẩu hoặc thư mục chỉ bạn và người hướng dẫn truy cập. Không gửi tệp gốc lên nhóm chat lớp cao học.
Khi kết thúc. Giữ dữ liệu trong thời gian trường yêu cầu để đối chiếu khi cần, sau đó huỷ theo cam kết đã gửi nhà trường.
Tình huống: khảo sát thói quen đọc của học sinh trung học cơ sở
Ý ban đầu. Một học viên muốn ghép phiếu hỏi về thói quen đọc với điểm ngữ văn từng em để tìm tương quan, phiếu có ghi họ tên.
Điều chỉnh. Người hướng dẫn đề nghị bỏ họ tên, thay điểm từng em bằng câu hỏi tự đánh giá mức học môn ngữ văn theo bốn khoảng, đồng thời xin nhà trường số liệu tổng hợp điểm trung bình theo lớp để mô tả bối cảnh.
Kết quả. Phân tích vẫn đủ để mô tả quan hệ giữa thói quen đọc và mức học tự báo cáo, phụ huynh không lo lắng, và nhà trường sẵn lòng cho học viên quay lại làm thực nghiệm ở học kỳ sau.
Viết mục đạo đức nghiên cứu trong chương phương pháp
Mục này cần trả lời những câu gì?
Ai cho phép khảo sát và bằng hình thức nào; phụ huynh được thông báo ra sao và có quyền từ chối thế nào; học sinh được giải thích những gì trước khi trả lời; phiếu có ẩn danh không; dữ liệu lưu ở đâu, ai được xem, giữ trong bao lâu; có câu hỏi nhạy cảm nào không và đã xử lý thế nào. Mỗi câu một hai dòng là đủ, quan trọng là đúng với điều bạn thật sự đã làm.
Đừng viết cam kết mà mình không làm
Một số luận văn chép nguyên đoạn đạo đức từ bài khác, ghi “có phiếu đồng ý của phụ huynh” trong khi thực tế chỉ phát phiếu tại lớp. Khi hội đồng hỏi xem mẫu phiếu đồng ý, người viết không có gì để đưa. Ghi đúng quy trình bạn đã theo, kể cả khi nó đơn giản, an toàn hơn nhiều so với một đoạn văn đẹp nhưng không có thật.
Khi nghiên cứu có trẻ dễ bị tổn thương
Học sinh khuyết tật, học sinh có hoàn cảnh đặc biệt, học sinh dân tộc thiểu số ở trường nội trú cần cân nhắc thêm: ngôn ngữ của phiếu, người phát phiếu, có cần thầy cô quen thuộc ngồi cùng không. Thảo luận trước với người hướng dẫn và nhà trường; nếu không đảm bảo được sự an toàn của các em, hãy đổi cách thu dữ liệu.
Rà lại trước khi in phiếu
Đọc từng câu hỏi và tự hỏi mấy điều sau.
- Câu này có thật sự cần để trả lời câu hỏi nghiên cứu không?
- Một em mười hai tuổi đọc có hiểu không, hay phải hỏi lại?
- Câu này có làm em nào thấy xấu hổ hay sợ bị biết không?
- Từ câu trả lời có nhận ra được em nào không?
- Phần đạo đức trong chương phương pháp đã ghi đủ các bước xin phép và cách lưu trữ chưa?
Câu hỏi thường gặp
Khảo sát học sinh có bắt buộc phải có chữ ký đồng ý của phụ huynh không?
Tuỳ quy định của trường đào tạo, nhà trường nơi khảo sát và mức nhạy cảm của câu hỏi. Khảo sát ẩn danh về học tập thường đi qua nhà trường thông báo; phỏng vấn, ghi âm hay chụp ảnh nên có đồng ý bằng văn bản.
Giáo viên có nên tự phát phiếu cho lớp mình chủ nhiệm không?
Có thể, nhưng học sinh dễ trả lời theo ý giáo viên. Nên nhờ một người khác phát và thu, dùng hộp phiếu kín, và nói rõ kết quả không ảnh hưởng điểm.
Có được hỏi học sinh về hoàn cảnh gia đình không?
Chỉ khi thật cần cho câu hỏi nghiên cứu và hỏi ở mức chung, cho phép bỏ qua. Câu hỏi về thu nhập, mâu thuẫn gia đình nên tránh với học sinh, nhất là cấp tiểu học và trung học cơ sở.
Dùng Google Forms khảo sát học sinh cần lưu ý gì?
Tắt thu thư điện tử nếu không cần, không bắt đăng nhập, giới hạn quyền xem kết quả, và vẫn phải có sự cho phép của nhà trường như phiếu giấy.
Có được ghi tên trường khảo sát trong luận văn không?
Thường được khi nhà trường đồng ý. Nếu số lượng học sinh nhỏ đến mức nhận diện được từng em, nên mã hoá tên trường hoặc tên lớp.
Phiếu khảo sát có cần đưa vào phụ lục không?
Có. Đưa mẫu phiếu trống và mẫu thư thông tin gửi phụ huynh vào phụ lục để hội đồng xem cách hỏi; không đưa phiếu đã điền của học sinh.