Phần hành dễ làm nhất là phần hành mà doanh nghiệp thực tập của bạn phát sinh nhiều nghiệp vụ và cho bạn xem được chứng từ, sổ sách. Hãy chọn theo loại doanh nghiệp và số liệu xin được trước, rồi mới chọn theo sở thích.
Nhiều sinh viên chọn đề tài từ danh sách gợi ý của khoa hoặc từ khoá luận khoá trước, rồi đến lúc đi thực tập mới phát hiện công ty gần như không có nghiệp vụ đó. Một công ty dịch vụ tư vấn mà viết về kế toán nguyên vật liệu thì chương thực trạng sẽ chỉ có vài dòng. Bài này giúp bạn ghép phần hành với nơi thực tập, ước lượng khối lượng số liệu cần có và đặt một cái tên đề tài đủ cụ thể để giảng viên duyệt nhanh.
Phần hành nào hợp với loại doanh nghiệp nào?
Bảng dưới đây ghép từng phần hành với loại doanh nghiệp có nhiều nghiệp vụ để phân tích. Đây là gợi ý theo kinh nghiệm hướng dẫn, không phải quy định.
| Phần hành | Hợp nhất với | Số liệu cốt lõi phải có | Rủi ro hay gặp |
|---|---|---|---|
| Vốn bằng tiền | Mọi doanh nghiệp, rõ nhất ở thương mại, dịch vụ có thu chi nhiều | Phiếu thu, phiếu chi, giấy báo Nợ, báo Có, sổ quỹ, sổ tiền gửi | Dễ bị nhận xét là quá đơn giản ở bậc đại học |
| Công nợ phải thu, phải trả | Thương mại bán buôn, phân phối, xây lắp | Hợp đồng, hoá đơn, biên bản đối chiếu công nợ, sổ chi tiết theo đối tượng | Phải che tên khách hàng, nhà cung cấp |
| Hàng tồn kho, nguyên vật liệu | Sản xuất, thương mại có kho | Phiếu nhập, phiếu xuất, thẻ kho, biên bản kiểm kê, sổ chi tiết vật tư | Kho lớn, nhiều mã hàng, khó chọn mẫu minh hoạ |
| Chi phí sản xuất và giá thành | Sản xuất, xây lắp, chế biến | Bảng phân bổ nguyên vật liệu, tiền lương, khấu hao, phiếu tính giá thành | Công ty nhỏ thường không tính giá thành bài bản |
| Doanh thu, chi phí, xác định kết quả | Thương mại, dịch vụ | Hoá đơn bán ra, sổ chi tiết doanh thu, sổ chi phí, bút toán kết chuyển cuối kỳ | Trùng nhiều với khoá trước nên khó tạo điểm riêng |
| Tiền lương và các khoản trích theo lương | Doanh nghiệp đông lao động: may mặc, chế biến, dịch vụ | Bảng chấm công, bảng lương, quy chế lương, chứng từ nộp bảo hiểm | Lương là thông tin nhạy cảm, cần tổng hợp hoặc che tên |
| Tài sản cố định | Doanh nghiệp vận tải, sản xuất, có tài sản lớn | Thẻ tài sản cố định, bảng tính khấu hao, biên bản giao nhận, thanh lý | Ít nghiệp vụ tăng giảm trong kỳ thực tập |
Cách đọc bảng: cột thứ ba là thứ bạn phải hỏi ngay trong tuần đầu thực tập. Nếu kế toán trưởng lắc đầu với phần lớn chứng từ ở cột đó, hãy đổi phần hành sớm thay vì cố giữ tên đề tài đã đăng ký.
Làm sao biết doanh nghiệp có đủ nghiệp vụ cho phần hành đã chọn?
Hỏi ba câu trong buổi gặp đầu tiên
Thứ nhất, doanh nghiệp đang dùng phần mềm kế toán nào và bạn có được xem màn hình sổ chi tiết không. Thứ hai, trong một tháng phần hành đó phát sinh khoảng bao nhiêu chứng từ. Thứ ba, có kỳ nào bạn được theo dõi trọn vẹn, ví dụ tháng khoá sổ hoặc quý quyết toán.
Đếm thử một tháng
Xin xem sổ chi tiết của một tháng gần nhất và đếm số dòng. Một phần hành chỉ có năm, sáu nghiệp vụ mỗi tháng vẫn viết được, nhưng bạn phải lấy nhiều tháng để có đủ ví dụ định khoản. Nếu phần hành có hàng trăm dòng, việc của bạn ngược lại: chọn mẫu đại diện và giải thích vì sao chọn.
Xem doanh nghiệp làm gì thật, không xem đăng ký kinh doanh
Giấy đăng ký kinh doanh thường ghi rất nhiều ngành nghề. Một công ty ghi có sản xuất nhưng thực tế chỉ nhập về đóng gói lại thì đề tài giá thành sẽ rất mỏng. Hỏi người làm ở kho, ở phòng kinh doanh xem dòng tiền chính đến từ đâu.
Đặt tên đề tài cụ thể thay vì “công tác kế toán tại công ty”
Tên đề tài tốt cho biết ba thứ: phần hành nào, ở đơn vị nào, và bạn làm gì với nó (mô tả, phân tích, hay hoàn thiện). Tên “Công tác kế toán tại Công ty ABC” không cho biết điều gì trong ba điều đó, nên giảng viên thường trả về yêu cầu thu hẹp.
Ví dụ cùng một nơi thực tập là một công ty chế biến thuỷ sản ở miền Tây: tên yếu là “Kế toán tại công ty chế biến thuỷ sản”; tên được hơn là “Kế toán nguyên vật liệu tại công ty chế biến thuỷ sản”; tên tốt là “Hoàn thiện kế toán chi phí nguyên liệu cá tra và tính giá thành phi lê tại một công ty chế biến thuỷ sản”. Tên thứ ba khiến bạn biết ngay chương thực trạng cần sổ gì, chương giải pháp phải bàn về cách phân bổ chi phí.
Khi đặt tên, tránh nhét hai phần hành không liên quan vào một đề tài chỉ để có nhiều chữ, kiểu “kế toán tiền lương và tài sản cố định”. Ghép được khi hai phần hành nối nhau tự nhiên: doanh thu với xác định kết quả, chi phí sản xuất với giá thành, hàng tồn kho với giá vốn.
Phần hành “dễ” có thật sự dễ đạt điểm cao?
Vốn bằng tiền dễ lấy số liệu nhưng khó có phát hiện. Quy trình thu chi ở hầu hết doanh nghiệp giống nhau, nên nếu chỉ mô tả lại thì phần nhận xét rất nghèo. Muốn đề tài này có giá trị, bạn phải nhìn vào kiểm soát: ai lập phiếu, ai duyệt, quỹ có được kiểm kê bất thường không, chi tiền mặt lớn có đúng quy chế không.
Doanh thu và xác định kết quả là đề tài phổ biến nhất. Phổ biến nghĩa là hội đồng đã đọc rất nhiều bài giống nhau. Điểm riêng nằm ở đặc thù ngành: doanh thu theo tiến độ ở công ty xây lắp, doanh thu có chiết khấu thương mại ở nhà phân phối, doanh thu dịch vụ ghi nhận theo kỳ.
Giá thành khó nhưng dễ tạo khác biệt. Nếu bạn thực tập ở nơi sản xuất thật và người hướng dẫn tại đơn vị chịu giải thích cách phân bổ chi phí chung, đề tài giá thành gần như luôn có điểm để nhận xét và kiến nghị.
Tiền lương hợp với người muốn đề tài gần con người. Bạn có thể bàn về quy chế lương khoán, cách trích các khoản bảo hiểm và kinh phí công đoàn, cách hạch toán thưởng. Phải nhớ đối chiếu tỷ lệ trích với văn bản đang có hiệu lực ở thời điểm số liệu, không lấy theo giáo trình cũ.
Ví dụ ghép nơi thực tập với đề tài
Một vài tình huống thường gặp ở sinh viên năm cuối và hướng chọn hợp lý:
- Thực tập ở một cửa hàng phân phối vật liệu xây dựng vài chục nhân viên: kế toán bán hàng và công nợ phải thu, vì doanh nghiệp bán chịu cho nhiều nhà thầu nhỏ.
- Thực tập ở công ty may gia công: kế toán tiền lương theo sản phẩm hoặc chi phí nhân công trực tiếp trong giá thành gia công.
- Thực tập ở công ty vận tải hành khách: kế toán tài sản cố định và khấu hao xe, kết hợp chi phí nhiên liệu.
- Thực tập ở khách sạn nhỏ: kế toán doanh thu dịch vụ lưu trú, ăn uống và kiểm soát thu tiền tại quầy lễ tân.
- Thực tập ở đơn vị hành chính sự nghiệp như bệnh viện, trường học: chọn đề tài thu chi theo cơ chế tự chủ, nhưng lưu ý chế độ kế toán áp dụng khác doanh nghiệp.
Điểm chung của các ví dụ là bám vào nghiệp vụ nổi bật nhất của đơn vị. Phần hành nổi bật sẽ có nhiều chứng từ, nhiều câu hỏi để bạn hỏi, và kế toán viên ở đó cũng quen trả lời hơn.
Việc cần làm trong hai tuần đầu thực tập
Để không phải đổi đề tài vào giữa kỳ, hãy làm theo thứ tự sau:
- Xin sơ đồ bộ máy kế toán và hỏi ai phụ trách từng phần hành, rồi xin gặp đúng người đó.
- Xem lướt sổ chi tiết ba tháng gần nhất của hai phần hành bạn đang cân nhắc, ghi lại số nghiệp vụ mỗi tháng.
- Hỏi rõ chứng từ nào được chụp, chứng từ nào chỉ được xem, thông tin nào phải che.
- Viết thử tên đề tài theo công thức phần hành cộng đơn vị cộng việc bạn làm, gửi giảng viên hướng dẫn kèm hai dòng giải thích vì sao chọn.
- Lập đề cương sơ bộ ba chương, liệt kê bên cạnh mỗi mục số liệu nào đã có, số liệu nào còn thiếu.
Việc không cần làm lúc này: đọc hết giáo trình về phần hành đó hay viết chương cơ sở lý luận. Chương lý luận chỉ nên viết sau khi biết chắc phần hành và chế độ kế toán đơn vị đang áp dụng, nếu không bạn sẽ viết lại.
Câu hỏi thường gặp
Có nên chọn đề tài giống hệt đề tài của khoá trước tại cùng công ty không?
Được, nếu giảng viên đồng ý và bạn dùng số liệu kỳ mới, có nhận xét riêng. Hãy đọc bài khoá trước để biết họ đã kiến nghị gì, rồi kiểm tra xem doanh nghiệp đã sửa chưa.
Công ty quá nhỏ, chỉ có một kế toán thì nên làm phần hành nào?
Chọn phần hành có nhiều chứng từ nhất, thường là bán hàng, công nợ hoặc vốn bằng tiền. Công ty nhỏ có lợi thế là một người nắm toàn bộ sổ, nên bạn dễ hỏi và dễ đối chiếu.
Đề tài phần hành có cần tính toán định lượng không?
Ở bậc cao đẳng và đại học, đề tài phần hành chủ yếu mô tả, đối chiếu với chế độ và nhận xét. Bạn vẫn nên có bảng số liệu so sánh giữa các kỳ để phần nhận xét có căn cứ.
Đổi phần hành sau khi đã nộp tên đề tài có được không?
Thường được nếu đổi sớm và có lý do rõ như doanh nghiệp không cung cấp chứng từ. Thủ tục đổi tên do khoa quy định, hãy báo giảng viên hướng dẫn ngay khi thấy vướng.
Thực tập ở công ty dùng phần mềm kế toán thì có cần trình bày sổ tay không?
Không cần chép sổ tay. Bạn trình bày mẫu sổ in từ phần mềm, giải thích luồng nhập chứng từ và cách phần mềm kết chuyển, đó cũng là thực trạng của đơn vị.
Có được viết đề tài phần hành tại đơn vị hành chính sự nghiệp không?
Được, nhưng chế độ kế toán áp dụng cho đơn vị hành chính sự nghiệp khác doanh nghiệp. Chương lý luận và phần đối chiếu phải dựa đúng chế độ của khu vực công.