Bạn cần xin bốn lớp số liệu: chứng từ gốc minh hoạ, sổ chi tiết của phần hành, sổ cái tài khoản liên quan và báo cáo tài chính hai, ba năm gần nhất. Xin bằng một danh sách viết sẵn, nói rõ mục đích và cam kết che thông tin.
Sinh viên thực tập thường xin quá chung (“chị cho em xin số liệu”) hoặc xin quá nhiều cùng lúc. Cả hai cách đều khiến kế toán đơn vị ngại. Dưới đây là cách liệt kê đúng thứ cần, sắp theo phần hành, kèm cách xử lý thông tin nhạy cảm để doanh nghiệp yên tâm đưa số liệu cho bạn.
Danh sách số liệu theo từng phần hành
Mỗi phần hành cần một bộ tài liệu khác nhau. Bạn không cần đủ mọi dòng, nhưng phải có ít nhất một ví dụ cho mỗi loại để minh hoạ quy trình.
| Phần hành | Chứng từ minh hoạ | Sổ sách | Tài liệu nội bộ nên hỏi |
|---|---|---|---|
| Vốn bằng tiền | Phiếu thu, phiếu chi, giấy báo Nợ, giấy báo Có, ủy nhiệm chi | Sổ quỹ tiền mặt, sổ tiền gửi ngân hàng, sổ cái tài khoản tiền | Quy chế chi tiêu, hạn mức tồn quỹ |
| Bán hàng, phải thu | Hợp đồng bán, hoá đơn giá trị gia tăng, phiếu xuất kho | Sổ chi tiết doanh thu, sổ chi tiết phải thu theo khách hàng | Chính sách bán chịu, chiết khấu, biên bản đối chiếu công nợ |
| Mua hàng, phải trả | Đơn đặt hàng, hoá đơn đầu vào, phiếu nhập kho | Sổ chi tiết phải trả theo nhà cung cấp | Quy trình duyệt mua, danh sách nhà cung cấp đã che tên |
| Hàng tồn kho | Phiếu nhập, phiếu xuất, biên bản kiểm kê | Thẻ kho, sổ chi tiết vật tư, bảng tổng hợp nhập xuất tồn | Phương pháp tính giá xuất kho đang dùng |
| Tiền lương | Bảng chấm công, bảng thanh toán lương đã che tên | Sổ chi tiết phải trả người lao động, sổ các khoản trích | Quy chế lương, thưởng |
| Tài sản cố định | Biên bản giao nhận, biên bản thanh lý | Thẻ tài sản, bảng tính và phân bổ khấu hao | Chính sách khấu hao, thời gian sử dụng ước tính |
Với mọi phần hành, bạn đều cần thêm báo cáo tài chính để giới thiệu khái quát tình hình đơn vị ở chương hai. Báo cáo đã kiểm toán hoặc đã nộp cơ quan thuế là bản đáng tin nhất.
Xin bao nhiêu kỳ số liệu là đủ?
Phần giới thiệu tình hình kinh doanh thường dùng báo cáo tài chính của hai hoặc ba năm liền kề để so sánh. Phần thực trạng phần hành thì dùng số liệu một tháng hoặc một quý gần nhất, đủ để đưa ví dụ định khoản và trích sổ.
Đừng trộn kỳ. Lỗi hay gặp là bảng giới thiệu dùng số liệu năm trước, ví dụ nghiệp vụ lại lấy từ tháng hiện tại mà không nói rõ, khiến người chấm tưởng số không khớp. Ngay từ khi xin, ghi chú kỳ của từng tài liệu vào sổ tay thực tập.
Số mẫu chứng từ minh hoạ không cần nhiều. Một phiếu thu, một phiếu chi, một hoá đơn bán ra, một phiếu xuất kho là đủ để minh hoạ luồng chứng từ. Phần còn lại trình bày bằng bảng tổng hợp do bạn tự lập từ sổ chi tiết.
Tình huống hay gặp: một sinh viên thực tập ở công ty thương mại điện máy xin được sổ chi tiết doanh thu cả năm, nhưng chỉ xin được hoá đơn của tháng mười hai. Cách xử lý hợp lý là chọn tháng mười hai làm kỳ minh hoạ cho ví dụ định khoản, còn số liệu cả năm dùng để lập bảng doanh thu theo nhóm hàng. Hai loại số liệu đều có chỗ dùng, chỉ cần ghi rõ kỳ ở tiêu đề mỗi bảng.
Cách xin phép để doanh nghiệp yên tâm
Viết một trang đề nghị ngắn
Trang này nêu tên đề tài, phần hành, danh sách tài liệu cần xem, tài liệu muốn chụp, và cam kết chỉ dùng cho báo cáo thực tập, che tên khách hàng, nhà cung cấp, người lao động. Gửi kế toán trưởng hoặc người hướng dẫn tại đơn vị, xin họ chỉ rõ mục nào không được đưa vào.
Để doanh nghiệp quyết định mức chi tiết
Có nơi cho bạn chụp nguyên chứng từ, có nơi chỉ cho xem tại chỗ và ghi chép. Cả hai đều dùng được. Nếu chỉ được xem, bạn tự lập lại mẫu chứng từ theo đúng biểu mẫu với số liệu đã đổi tên, ghi chú rõ “mẫu chứng từ do sinh viên lập lại dựa trên chứng từ thực tế, đã thay thông tin nhận diện”.
Xin xác nhận số liệu cuối kỳ
Nhiều khoa yêu cầu đơn vị ký xác nhận vào báo cáo hoặc nhận xét thực tập. Hãy đưa bản thảo chương thực trạng cho người hướng dẫn tại đơn vị đọc trước, vừa để họ kiểm tra thông tin nhạy cảm, vừa để bắt lỗi mô tả sai quy trình.
Che thông tin thế nào cho đúng?
Tên khách hàng, nhà cung cấp. Thay bằng ký hiệu nhất quán như Khách hàng A, Khách hàng B, và giữ nguyên ký hiệu đó ở mọi bảng để người đọc vẫn theo dõi được công nợ từng đối tượng.
Mã số thuế, số tài khoản ngân hàng, địa chỉ. Che toàn bộ hoặc chỉ giữ vài ký tự cuối. Không có lý do gì để báo cáo thực tập chứa đầy đủ số tài khoản của đối tác.
Tên và lương của người lao động. Trình bày bảng lương mẫu với tên đã thay, hoặc tổng hợp theo bộ phận. Mức lương cá nhân là thông tin nhạy cảm, nhiều doanh nghiệp không cho đưa ra ngoài.
Tên doanh nghiệp. Phần lớn khoa cho phép ghi tên thật. Nếu đơn vị muốn ẩn danh, hỏi giảng viên cách trình bày, thường là mô tả loại hình, quy mô, địa bàn mà không nêu tên.
Ảnh chụp chứng từ. Che bằng khối màu đặc trước khi chèn vào Word, không làm mờ nhẹ vì vẫn đọc được. Lưu bản gốc riêng, không gửi qua nhóm chat của lớp.
Những thứ không nên xin hoặc không nên đưa vào báo cáo
Có những tài liệu bạn không cần cho đề tài và xin chỉ làm doanh nghiệp ngại:
- Toàn bộ dữ liệu phần mềm kế toán xuất ra cả năm. Bạn chỉ cần sổ của phần hành và kỳ đã chọn.
- Hồ sơ thanh tra, kiểm tra thuế, hồ sơ tranh chấp. Đây là tài liệu nội bộ nhạy cảm, ngoài phạm vi báo cáo thực tập.
- Mật khẩu hay quyền truy cập vào phần mềm kế toán. Nếu cần xem, ngồi cạnh kế toán viên và ghi chép.
- Số liệu của công ty khác do bạn bè thực tập chia sẻ. Số liệu phải là của đơn vị bạn thực tập, ghép số liệu nơi khác là gian lận.
Nếu doanh nghiệp từ chối cung cấp số liệu ở mức tối thiểu, hãy báo giảng viên sớm để xin đổi đơn vị hoặc đổi phần hành. Tự “sáng tác” số liệu cho đủ bảng là vi phạm liêm chính học thuật và rất dễ lộ khi hội đồng hỏi một bút toán cụ thể.
Sắp xếp số liệu đã xin để viết nhanh
Số liệu xin về mà để rời rạc trong điện thoại thì đến lúc viết sẽ mất cả tuần để tìm lại. Một cách sắp xếp đơn giản:
- Tạo một thư mục theo đề tài, bên trong chia theo chương: tình hình chung, thực trạng phần hành, tài liệu nội bộ.
- Đặt tên tệp theo quy tắc kỳ số liệu cộng loại tài liệu, ví dụ “quy3_sochitiet_phaithu”, để nhìn tên là biết kỳ.
- Lập một bảng Excel nhật ký số liệu: tên tài liệu, kỳ, ai cung cấp, được chụp hay chỉ ghi chép, đã che thông tin chưa.
- Đối chiếu số dư cuối kỳ trên sổ chi tiết với sổ cái và với báo cáo tài chính ngay khi có đủ. Lệch thì hỏi lại ngay khi còn ở đơn vị.
- Sao lưu thư mục lên một nơi lưu trữ riêng, không chia sẻ công khai.
Bảng nhật ký số liệu còn có ích khi bảo vệ: hội đồng hỏi số này lấy ở đâu, bạn trả lời được ngay kỳ và loại sổ.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp chỉ cho xem mà không cho chụp thì làm sao có minh hoạ?
Bạn ghi chép tại chỗ rồi lập lại chứng từ theo đúng biểu mẫu với thông tin đã thay. Ghi chú rõ đây là mẫu lập lại dựa trên chứng từ thực tế, không trình bày như ảnh chụp gốc.
Có được dùng báo cáo tài chính chưa kiểm toán không?
Được, đa số doanh nghiệp nhỏ không bắt buộc kiểm toán. Hãy ghi rõ nguồn là báo cáo tài chính do đơn vị lập, kỳ nào, và dùng bản đã nộp cơ quan thuế nếu có.
Số liệu trên sổ chi tiết không khớp sổ cái thì nên xử lý thế nào?
Hỏi lại kế toán đơn vị ngay, thường do bạn lấy hai bản ở hai thời điểm khác nhau hoặc chưa có bút toán điều chỉnh. Không tự sửa số cho khớp.
Che tên khách hàng có làm báo cáo mất giá trị không?
Không. Hội đồng chấm cách bạn hiểu quy trình và hạch toán, không chấm tên khách hàng. Ký hiệu nhất quán giữ được đầy đủ ý nghĩa phân tích.
Có cần xin giấy xác nhận số liệu của doanh nghiệp không?
Tuỳ quy định của khoa. Nhiều nơi yêu cầu nhận xét có dấu của đơn vị. Dù không bắt buộc, việc người hướng dẫn tại đơn vị đọc trước chương thực trạng vẫn rất nên làm.
Gửi số liệu cho giảng viên hướng dẫn qua mạng có an toàn không?
Gửi bản đã che thông tin là đủ cho giảng viên đọc. Bản gốc chưa che chỉ lưu ở máy và kho lưu trữ riêng của bạn.