Hai loại đề tài này khác nhau từ gốc. Nghiên cứu ý định khởi nghiệp là đề tài định lượng, kiểm định yếu tố ảnh hưởng bằng khảo sát. Kế hoạch kinh doanh là đề án, chứng minh một ý tưởng khả thi bằng nghiên cứu thị trường và tính toán tài chính. Trường bạn chấp nhận loại nào phải hỏi trước.
Sinh viên hay gộp hai thứ: muốn viết “khởi nghiệp” nên khảo sát ý định của bạn cùng lớp, rồi chương cuối lại đề xuất kế hoạch mở quán. Kết quả là một khoá luận nửa vời ở cả hai phía. Chọn rõ một loại từ đầu sẽ tiết kiệm nhiều tuần.
Hai loại đề tài khác nhau ở những điểm nào?
So sánh dưới đây giúp bạn và người hướng dẫn chốt hướng trong một buổi gặp.
| Tiêu chí | Nghiên cứu ý định khởi nghiệp | Kế hoạch kinh doanh |
|---|---|---|
| Câu hỏi chính | Yếu tố nào ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của một nhóm người | Ý tưởng kinh doanh này có khả thi không, triển khai thế nào |
| Nền lý thuyết | Lý thuyết hành vi có kế hoạch, mô hình sự kiện khởi nghiệp, các nghiên cứu về ý định | Phân tích thị trường, mô hình kinh doanh, kế hoạch marketing, vận hành, tài chính |
| Dữ liệu | Khảo sát định lượng, cỡ mẫu vài trăm | Nghiên cứu thị trường, khảo sát nhu cầu, báo giá, số liệu chi phí thật |
| Sản phẩm cuối | Mô hình đã kiểm định, hàm ý cho nhà trường, chính sách | Bản kế hoạch có dự báo doanh thu, chi phí, điểm hoà vốn |
| Hội đồng hỏi gì | Thang đo, mẫu, phương pháp phân tích, cách diễn giải | Căn cứ dự báo, giả định, rủi ro, tính khả thi |
Một số trường chỉ chấp nhận kế hoạch kinh doanh ở dạng học phần riêng hoặc ở chương trình định hướng ứng dụng, không cho làm khoá luận. Đọc quy định của trường bạn hoặc hỏi văn phòng khoa trước khi đầu tư.
Chọn hướng theo điều kiện của chính bạn
Ngoài quy định của trường, điều kiện cá nhân cũng quyết định nên chọn loại nào. Nếu bạn khá về thống kê, có thể tiếp cận vài trăm người trả lời trong nhóm đối tượng có ý nghĩa, hướng nghiên cứu ý định sẽ thuận. Nếu bạn đang thật sự ấp ủ hoặc đã bắt đầu một mô hình kinh doanh nhỏ, có thể đi chợ hỏi giá, đếm khách, gọi nhà cung cấp, hướng kế hoạch kinh doanh sẽ đem lại nhiều thứ hơn cả điểm số.
Một sinh viên ngành quản trị ở Huế có gia đình làm mè xửng muốn viết về khởi nghiệp. Ban đầu bạn ấy định khảo sát ý định khởi nghiệp của sinh viên, nhưng sau buổi gặp người hướng dẫn, đề tài chuyển thành kế hoạch đưa sản phẩm gia đình lên một sàn thương mại điện tử. Số liệu chi phí sản xuất, giá vận chuyển, phí sàn lấy được từ chính gia đình và bảng phí hiện hành của sàn, khoá luận vì vậy có căn cứ hơn hẳn.
Làm đề tài ý định khởi nghiệp cho có cái mới
Nếu chọn hướng định lượng, ba việc sau quyết định chất lượng.
Chọn nhóm đối tượng có ý nghĩa
Đề tài “ý định khởi nghiệp của sinh viên trường mình” đã rất nhiều. Cái mới có thể đến từ nhóm đối tượng ít được nghiên cứu: sinh viên ngành kỹ thuật, người lao động trẻ ở khu công nghiệp, thanh niên nông thôn sau khi đi làm xa về quê, nữ sinh viên với khởi nghiệp trong lĩnh vực cụ thể.
Kế thừa thang đo đúng nguồn
Thang đo ý định khởi nghiệp có nguồn gốc rõ ràng trong các bài báo quốc tế, chẳng hạn bảng hỏi ý định khởi nghiệp của Liñán và Chen. Truy về bài gốc, ghi nguồn, dịch và điều chỉnh từ ngữ, phỏng vấn thử vài người trước khi phát rộng.
Ý định không phải hành vi
Kết luận phải giữ đúng phạm vi: bạn đo ý định, không đo việc khởi nghiệp thật. Hàm ý cho nhà trường như tăng môn học, cuộc thi, vườn ươm nên gắn với yếu tố có ý nghĩa trong mô hình.
Làm kế hoạch kinh doanh sao cho hội đồng tin
Kế hoạch kinh doanh trong khoá luận được chấm như một đề án, không như bài thi ý tưởng.
Ý tưởng nhỏ, cụ thể
Một quầy trà trái cây gần ký túc xá, một dịch vụ giặt sấy giao nhận cho sinh viên thuê trọ, một gian hàng đặc sản quê nhà trên sàn thương mại điện tử. Ý tưởng càng cụ thể, số liệu càng kiểm chứng được.
Số liệu thật thay cho ước đoán
Hỏi giá thuê mặt bằng ở chính khu định mở, xin báo giá nguyên liệu từ hai ba nhà cung cấp, đếm lượng người qua lại vài khung giờ, khảo sát nhu cầu nhóm khách mục tiêu. Mỗi con số trong bảng dự báo phải chỉ được nguồn.
Kịch bản và rủi ro
Dự báo ít nhất ba kịch bản doanh thu, tính điểm hoà vốn, nêu rủi ro chính và cách ứng phó. Bản kế hoạch chỉ có một kịch bản lạc quan thường bị chất vấn đầu tiên.
Công cụ trình bày
Mô hình kinh doanh canvas của Osterwalder giúp tóm ý tưởng trong một trang, nhưng không thay được phần phân tích. Dùng nó làm khung mở đầu, không làm toàn bộ chương.
Cấu trúc chương gợi ý cho kế hoạch kinh doanh
Nếu trường cho làm dạng đề án, trình tự sau là khung hay gặp; điều chỉnh theo mẫu của trường bạn:
- Giới thiệu ý tưởng, lý do chọn, mục tiêu và phạm vi đề án.
- Phân tích thị trường: quy mô nhu cầu có nguồn, khách hàng mục tiêu, đối thủ trực tiếp.
- Mô hình kinh doanh và định vị: giá trị mang lại, kênh bán, nguồn doanh thu.
- Kế hoạch marketing, vận hành, nhân sự ở mức làm được trong năm đầu.
- Kế hoạch tài chính: vốn ban đầu, chi phí cố định, chi phí biến đổi, dự báo doanh thu theo kịch bản, điểm hoà vốn.
- Rủi ro và phương án ứng phó, kèm lộ trình triển khai.
Phần tài chính nên nằm trong bảng tính có công thức, nộp kèm nếu người hướng dẫn yêu cầu, để mọi con số truy được nguồn.
Hội đồng chấm gì ở mỗi loại?
Với đề tài ý định, hội đồng quan tâm trước hết đến tính chặt chẽ: mô hình có lý thuyết đỡ không, thang đo có tin cậy không, mẫu có đại diện cho nhóm bạn kết luận không, và bạn có diễn giải quá mức kết quả không. Một mẫu năm trăm sinh viên chỉ ở một khoa không cho phép kết luận về “sinh viên Việt Nam”.
Với kế hoạch kinh doanh, hội đồng chấm tính khả thi và căn cứ. Câu hỏi hay gặp là: giá bán này lấy từ đâu, sao biết mỗi ngày bán được chừng đó ly, chi phí nhân sự đã tính bảo hiểm chưa, nếu đối thủ bên cạnh giảm giá thì sao. Bạn trả lời được bằng số liệu thu thực tế là điểm cộng lớn nhất.
Những việc không cần làm
Để tiết kiệm sức, bỏ qua các việc sau:
- Không cần chạy mô hình cấu trúc phức tạp cho khoá luận đại học nếu hồi quy đã trả lời đủ câu hỏi và người hướng dẫn đồng ý.
- Không cần thiết kế logo, nhận diện thương hiệu chi tiết trong kế hoạch kinh doanh; một đoạn mô tả định vị là đủ.
- Không cần dự báo năm năm cho một quầy hàng nhỏ; một đến ba năm với giả định rõ là hợp lý hơn.
- Không cần gộp cả khảo sát ý định và kế hoạch kinh doanh vào một đề tài.
Câu hỏi thường gặp
Có thể vừa khảo sát ý định khởi nghiệp vừa lập kế hoạch kinh doanh trong một khoá luận không?
Không nên, vì hai loại có câu hỏi, dữ liệu và tiêu chí chấm khác nhau. Gộp lại làm cả hai phần đều mỏng. Chọn một loại, nếu cần thì dùng khảo sát nhu cầu làm một phần của kế hoạch kinh doanh.
Kế hoạch kinh doanh có cần khảo sát khách hàng không?
Nên có khảo sát hoặc phỏng vấn nhóm khách mục tiêu để ước tính nhu cầu và mức giá chấp nhận. Kết quả khảo sát dùng làm căn cứ cho dự báo doanh thu, không đứng riêng như một đề tài định lượng.
Ý định khởi nghiệp nên khảo sát sinh viên năm mấy?
Tuỳ câu hỏi nghiên cứu. Nếu quan tâm tác động của giáo dục khởi nghiệp, nhóm đã học môn liên quan và nhóm chưa học là cách so sánh hợp lý. Ghi rõ lý do chọn và giới hạn suy rộng.
Kế hoạch kinh doanh của bản thân đã triển khai thật có dùng làm khoá luận được không?
Có thể là lợi thế lớn vì có số liệu thật, nếu trường chấp nhận dạng đề án. Cần trình bày khách quan, nêu cả điều chưa hiệu quả, và tránh biến khoá luận thành tài liệu quảng bá.
Đề tài khởi nghiệp có hợp với luận văn thạc sĩ không?
Hợp nếu có đóng góp rõ, như kiểm định mô hình trong bối cảnh mới hoặc đề án khởi nghiệp có phân tích sâu theo chương trình định hướng ứng dụng. Mức yêu cầu về lý thuyết và phương pháp cao hơn bậc đại học.