Đề tài hợp nhất là quy trình kiểm toán một khoản mục cụ thể trong kiểm toán báo cáo tài chính, do chính công ty kiểm toán nơi bạn thực tập thực hiện. Bạn minh hoạ bằng giấy làm việc đã ẩn danh khách hàng, trong phạm vi công ty cho phép.
Thực tập ở công ty kiểm toán khác hẳn thực tập ở doanh nghiệp: bạn đi theo nhóm kiểm toán đến nhiều khách hàng, làm phần việc nhỏ trong một hồ sơ lớn, và ký cam kết bảo mật ngay từ ngày đầu. Vì vậy khoá luận cũng phải viết theo cách khác, đặc biệt ở chỗ dùng tài liệu nào và trình bày đến mức nào.
Chọn khoản mục nào để viết?
Khoản mục bạn trực tiếp làm nhiều nhất
Sinh viên thực tập thường được giao các phần như tiền, phải thu, hàng tồn kho, tài sản cố định, chi phí. Chọn khoản mục bạn đã tự tay làm giấy làm việc ở ít nhất một, hai khách hàng, vì khi bảo vệ bạn sẽ được hỏi bạn đã thực hiện thủ tục nào.
Khoản mục có rủi ro đáng bàn
Hàng tồn kho và doanh thu thường có nhiều thủ tục và nhiều tình huống để phân tích: chứng kiến kiểm kê, kiểm tra tính đúng kỳ, đánh giá dự phòng. Khoản mục tiền thì thủ tục rõ ràng, ít chỗ để nhận xét.
Đề tài theo một giai đoạn của cuộc kiểm toán
Ngoài khoản mục, có thể viết về một giai đoạn như lập kế hoạch, đánh giá trọng yếu, đánh giá kiểm soát nội bộ. Hướng này khó hơn vì sinh viên ít được tham gia lập kế hoạch, chỉ nên chọn khi trưởng nhóm cho bạn tiếp cận phần đó.
Kiểm toán độc lập và kiểm toán nội bộ: đề tài khác nhau thế nào?
Nếu bạn thực tập ở phòng kiểm toán nội bộ của một doanh nghiệp hay ngân hàng thay vì công ty kiểm toán, đề tài phải đổi trọng tâm.
| Khía cạnh | Kiểm toán độc lập | Kiểm toán nội bộ |
|---|---|---|
| Mục tiêu | Đưa ra ý kiến về báo cáo tài chính của khách hàng | Đánh giá, tư vấn về kiểm soát, rủi ro, hiệu quả hoạt động cho chính tổ chức |
| Căn cứ chính | Hệ thống chuẩn mực kiểm toán Việt Nam | Quy định nội bộ, các chuẩn mực nghề nghiệp kiểm toán nội bộ, quy định pháp luật áp dụng cho loại hình đơn vị |
| Đề tài thường gặp | Quy trình kiểm toán một khoản mục, đánh giá trọng yếu, thủ tục phân tích | Kiểm toán một quy trình như mua hàng, tín dụng, kiểm toán tuân thủ |
| Tài liệu minh hoạ | Giấy làm việc trong hồ sơ kiểm toán | Báo cáo kiểm toán nội bộ, chương trình kiểm toán |
| Bảo mật | Thông tin khách hàng của công ty kiểm toán | Thông tin nội bộ của chính tổ chức |
Đừng lấy khung chương lý luận của đề tài kiểm toán độc lập đặt vào đề tài kiểm toán nội bộ. Hai loại có mục tiêu và đối tượng phục vụ khác nhau, hội đồng sẽ hỏi ngay điểm này.
Dùng giấy làm việc làm minh hoạ
Giấy làm việc là bằng chứng rõ nhất cho thấy bạn hiểu thủ tục kiểm toán. Thông thường bạn trình bày chương trình kiểm toán của khoản mục theo mẫu của công ty, sau đó minh hoạ từng thủ tục bằng một giấy làm việc đã ẩn danh: bảng tổng hợp số dư, bảng phân tích biến động, bảng chọn mẫu kiểm tra chi tiết, biên bản chứng kiến kiểm kê.
Với mỗi giấy làm việc, giải thích bốn điều: mục tiêu của thủ tục, cách chọn mẫu, kết quả, và kết luận của kiểm toán viên. Chỉ chèn bảng mà không giải thích là lỗi phổ biến, vì người chấm không biết bạn hiểu hay chỉ sao chép.
Ví dụ: khi kiểm tra tính đúng kỳ của doanh thu tại một khách hàng sản xuất bao bì, nhóm chọn các hoá đơn xuất trong vài ngày trước và sau ngày khoá sổ, đối chiếu với phiếu xuất kho và biên bản giao hàng. Bạn trình bày cách xác định khoảng thời gian kiểm tra, số hoá đơn được chọn, chênh lệch phát hiện và cách nhóm đề nghị điều chỉnh, tất cả với tên khách hàng đã thay.
Nên chọn hai, ba giấy làm việc thể hiện các loại thủ tục khác nhau thay vì năm giấy cùng là bảng đối chiếu số dư. Một bảng phân tích biến động cho thấy thủ tục phân tích, một bảng chọn mẫu cho thấy kiểm tra chi tiết, một biên bản chứng kiến kiểm kê cho thấy thu thập bằng chứng trực tiếp. Bộ ba này đủ để người chấm thấy bạn hiểu logic của cả chương trình kiểm toán khoản mục.
Giữ bí mật hồ sơ khách hàng: mức trình bày được phép
Đọc kỹ cam kết bảo mật đã ký. Cam kết của công ty kiểm toán quy định bạn được mang tài liệu gì ra ngoài. Nhiều nơi không cho mang bất kỳ giấy làm việc nào ra khỏi hệ thống, bạn chỉ được lập lại mẫu với số liệu đã biến đổi.
Hỏi trưởng nhóm hoặc người phụ trách đào tạo trước khi viết. Trình bày dự kiến những gì sẽ đưa vào khoá luận, xin chỉ rõ phần không được đưa. Đây cũng là cách thể hiện bạn tôn trọng nguyên tắc nghề nghiệp, điều mà chính công ty đánh giá cao.
Ẩn danh triệt để. Không chỉ thay tên khách hàng mà còn bỏ chi tiết có thể nhận ra họ: địa chỉ, sản phẩm quá đặc thù, quy mô chính xác. Có thể nhân số liệu với một hệ số và ghi chú rằng số liệu đã được biến đổi.
Không dùng hồ sơ của cuộc kiểm toán bạn không tham gia. Hồ sơ đó bạn không có quyền xem đầy đủ, và bạn cũng không giải thích được thủ tục khi bị hỏi.
Phần nhận xét và kiến nghị: nói về quy trình, không phán xét khách hàng
Đối tượng nhận xét của khoá luận kiểm toán là quy trình kiểm toán của công ty, không phải sai sót của khách hàng. Những hướng nhận xét hợp lý:
- Thủ tục phân tích đã được dùng đủ ở giai đoạn lập kế hoạch chưa, hay nhóm chủ yếu kiểm tra chi tiết.
- Cách chọn mẫu có căn cứ rõ chưa, có ghi lại lý do chọn mẫu trên giấy làm việc không.
- Thời gian dành cho khoản mục rủi ro cao có tương xứng không, nhất là trong mùa cao điểm.
- Việc chuẩn bị cho chứng kiến kiểm kê, xác nhận số dư có chủ động không.
Kiến nghị cần khả thi với một công ty kiểm toán quy mô như nơi bạn thực tập. Đề xuất mua phần mềm kiểm toán đắt tiền cho một công ty nhỏ là kiến nghị khó được đánh giá cao.
Lịch làm việc gợi ý trong kỳ thực tập
Mùa thực tập ở công ty kiểm toán thường trùng mùa cao điểm, thời gian viết rất ít. Sắp xếp như sau giúp bạn không dồn việc:
- Tuần đầu: đọc chương trình kiểm toán mẫu của công ty, xác định khoản mục định chọn và xin ý kiến trưởng nhóm.
- Trong các cuộc kiểm toán: cuối mỗi ngày ghi nhật ký việc đã làm, thủ tục đã thực hiện, vướng mắc gặp phải.
- Giữa kỳ: viết chương lý luận về khoản mục theo chuẩn mực kiểm toán và mục tiêu kiểm toán liên quan.
- Cuối kỳ: lập lại giấy làm việc minh hoạ đã ẩn danh, viết chương thực trạng, gửi người hướng dẫn tại công ty xem phần bảo mật.
- Sau thực tập: viết nhận xét, kiến nghị và hoàn thiện theo góp ý giảng viên.
Nhật ký hằng ngày là tài liệu quý nhất. Ba tháng sau bạn sẽ không nhớ mình đã đối chiếu thư xác nhận ở khách hàng nào, theo cách nào.
Câu hỏi thường gặp
Thực tập ở công ty kiểm toán có được viết đề tài kế toán không?
Có thể, nếu khoa cho phép và bạn lấy được số liệu kế toán của một đơn vị. Tuy vậy đề tài kiểm toán tận dụng tốt hơn kinh nghiệm thực tập của bạn.
Có được ghi tên công ty kiểm toán trong khoá luận không?
Thường được nếu công ty đồng ý. Tên khách hàng được kiểm toán thì không nên ghi, kể cả khi họ là doanh nghiệp niêm yết đã công bố báo cáo.
Không được mang giấy làm việc ra ngoài thì minh hoạ bằng gì?
Lập lại mẫu giấy làm việc theo cấu trúc của công ty, dùng số liệu đã biến đổi, ghi chú rõ. Phần giải thích thủ tục mới là điều hội đồng quan tâm.
Khoá luận kiểm toán có cần trình bày chuẩn mực kiểm toán không?
Cần ở chương lý luận, nhưng chỉ những chuẩn mực liên quan đến khoản mục và thủ tục bạn viết. Không chép lại toàn bộ hệ thống chuẩn mực.
Sinh viên thực tập chỉ làm phần việc nhỏ thì viết đủ một quy trình thế nào?
Bạn mô tả cả quy trình theo chương trình kiểm toán của công ty, phần mình trực tiếp làm thì trình bày chi tiết, phần khác ghi rõ là quan sát hoặc tham khảo hồ sơ.
Thực tập ở phòng kiểm toán nội bộ ngân hàng nên chọn đề tài gì?
Có thể chọn kiểm toán nội bộ một quy trình như cấp tín dụng hoặc quản lý tài sản bảo đảm, trong phạm vi tài liệu ngân hàng cho phép đưa ra ngoài.