Năm lỗi hay gặp nhất trong khoá luận luật là chép giáo trình làm phần lý luận, liệt kê điều luật mà không bình luận, phần thực trạng không có vụ việc nào, kiến nghị chung chung và dẫn văn bản đã hết hiệu lực. Mỗi lỗi có dấu hiệu dễ nhận ra và có cách sửa trong vài ngày nếu phát hiện sớm.
Những lỗi này không riêng trường nào. Chúng lặp lại vì sinh viên thường bắt chước khung của khoá luận khóa trước, và vì cách học luật ở bậc cử nhân thiên về nhớ quy định hơn là bình luận quy định. Đọc bài này trước khi gửi bản thảo đầy đủ cho người hướng dẫn sẽ tiết kiệm cho bạn một vòng sửa.
Lỗi 1: Chép giáo trình làm phần lý luận
Dấu hiệu
Chương một có định nghĩa, đặc điểm, ý nghĩa, lịch sử, mỗi phần là đoạn văn gần nguyên văn giáo trình, chỉ ghi nguồn ở cuối mục hoặc không ghi. Kiểm trùng cho tỷ lệ cao ở chương này; người chấm nhận ra ngay vì đã đọc cùng giáo trình nhiều năm.
Cách sửa
Giữ lại khái niệm thật sự cần cho phân tích, viết bằng lời của bạn, trích nguồn đúng chỗ. Khi các giáo trình, tác giả có cách định nghĩa khác nhau, so sánh và nêu cách hiểu bạn dùng. Rút ngắn những phần như ý nghĩa, vai trò; thay bằng phần xác định tiêu chí để đánh giá quy định ở chương hai.
Lỗi 2: Liệt kê điều luật mà không bình luận
Dấu hiệu
Chương hai đi qua từng điều, mỗi điều chép lại nội dung rồi thêm một câu “quy định này là phù hợp” hoặc “đã cụ thể hóa”. Không có chỗ nào chỉ ra quy định chưa rõ, mâu thuẫn hay thiếu.
Cách sửa
Chia chương theo vấn đề pháp lý thay vì theo số điều. Với mỗi vấn đề, tóm tắt quy định trong vài câu, rồi trả lời: quy định có rõ không, có thống nhất với quy định khác không, có thể hiểu theo mấy cách, có khoảng trống nào. Nếu một quy định thực sự không có vấn đề, nói ngắn gọn và đi tiếp; đừng cố tìm bất cập không có.
Lỗi 3: Thực trạng không có vụ việc
Dấu hiệu
Mục thực tiễn áp dụng toàn những câu như “thực tiễn cho thấy còn nhiều vướng mắc”, “một số tòa án còn lúng túng”, nhưng không dẫn bản án, quyết định hay vụ việc nào.
Cách sửa
Tìm bản án đã công bố liên quan tới vấn đề, chọn vài bản án có phần nhận định rõ, tóm tắt và bình luận. Nếu đề tài ít bản án, bổ sung bằng số liệu trong báo cáo công tác của ngành tòa án, viện kiểm sát đã công khai, hoặc phỏng vấn người hành nghề. Mỗi vướng mắc phải có ít nhất một bằng chứng.
Lỗi 4: Kiến nghị chung chung
Dấu hiệu
Danh sách kiến nghị như “hoàn thiện hệ thống pháp luật”, “nâng cao trình độ cán bộ”, “tăng cường tuyên truyền”. Những câu này có thể đặt vào bất kỳ khoá luận luật nào.
Cách sửa
Mỗi kiến nghị nối với một bất cập đã nêu: quy định nào, sửa thế nào, vì sao. Tách kiến nghị hoàn thiện quy định với kiến nghị tổ chức thực hiện. Bớt số lượng, tăng độ cụ thể.
Lỗi 5: Dẫn văn bản đã hết hiệu lực
Dấu hiệu
Danh mục căn cứ pháp lý có văn bản đã bị thay thế, hoặc trích nội dung của điều đã được sửa đổi. Hay gặp khi sinh viên giữ nguyên danh mục từ khoá luận khóa trước.
Cách sửa
Lập danh sách mọi văn bản được dẫn và tra tình trạng hiệu lực trên nguồn chính thức. Phân biệt văn bản áp dụng cho vụ việc trong bản án (có thể là văn bản cũ) với văn bản hiện hành dùng cho phân tích và kiến nghị.
Bảng tự rà nhanh trước khi nộp
Mỗi dòng là một câu hỏi; câu trả lời “có” ở cột giữa nghĩa là cần sửa.
| Câu hỏi | Dấu hiệu cần sửa | Sửa ở đâu |
|---|---|---|
| Chương một có đoạn nào gần nguyên văn giáo trình? | Có đoạn dài không có ý kiến của bạn | Chương một |
| Mỗi quy định ở chương hai có ít nhất một nhận xét? | Có quy định chỉ được chép lại | Chương hai |
| Mỗi vướng mắc thực tiễn có bản án hoặc số liệu dẫn chứng? | Có câu “thực tiễn cho thấy” không dẫn nguồn | Chương ba |
| Mỗi kiến nghị chỉ ra quy định cụ thể? | Có kiến nghị chỉ là khẩu hiệu | Phần kiến nghị |
| Mọi văn bản đều đã kiểm tình trạng hiệu lực? | Có văn bản chưa kiểm hoặc đã bị thay thế | Toàn bộ, danh mục căn cứ |
Lỗi trình bày nhỏ nhưng dễ bị nhắc
Ngoài năm lỗi nội dung, người chấm hay nhắc: viết tắt tên văn bản không thống nhất (lúc ghi đầy đủ, lúc viết tắt kiểu khác nhau), trích dẫn điều luật thiếu tên văn bản, câu văn quá dài nhiều mệnh đề khiến ý bị lẫn, và đánh số mục không đồng bộ. Lập một bảng viết tắt ở đầu khoá luận và dùng thống nhất; mỗi lần nhắc một điều luật, ghi rõ thuộc văn bản nào ở lần đầu trong mỗi mục.
Văn phong pháp lý cần chính xác hơn văn phong thông thường. Phân biệt “quyền” và “nghĩa vụ”, “có thể” và “phải”, “bị” và “được” theo đúng câu chữ của quy định. Một chữ dùng sai có thể làm thay đổi nghĩa của cả nhận định.
Tình huống: một bản thảo bị trả lại
Một sinh viên viết về thời hiệu khởi kiện trong tranh chấp hợp đồng gửi bản thảo đầy đủ cho người hướng dẫn hai tuần trước hạn nộp. Bản thảo bị trả lại với ba ghi chú: chương một dài gấp đôi chương ba, chương hai không có nhận xét nào ngoài việc nhắc lại điều luật, chương ba chỉ có một bản án được kể lại dài hai trang.
Với thời gian còn lại, sinh viên không viết lại từ đầu. Chương một được cắt bỏ phần lịch sử và ý nghĩa, chỉ giữ khái niệm thời hiệu và cách tính. Chương hai được chia lại theo ba vấn đề: thời điểm bắt đầu tính, các trường hợp không tính vào thời hiệu, hậu quả khi hết thời hiệu; mỗi vấn đề có một đoạn bình luận. Chương ba bổ sung thêm vài bản án có cách xác định thời điểm bắt đầu khác nhau, mỗi bản án tóm tắt ngắn và đặt cạnh nhau. Bản thảo lần hai được chấp nhận để nộp.
Thứ tự sửa khi thời gian gấp
Nếu chỉ còn ít ngày trước hạn nộp, ưu tiên sửa theo thứ tự ảnh hưởng tới điểm:
- Kiểm hiệu lực toàn bộ văn bản được dẫn và sửa những chỗ sai, vì lỗi này dễ bị phát hiện nhất.
- Bổ sung bằng chứng cho chương thực tiễn: mỗi vướng mắc ít nhất một bản án hoặc số liệu có nguồn.
- Viết lại phần kiến nghị cho cụ thể, nối từng kiến nghị với bất cập.
- Thêm đoạn bình luận cho các quy định quan trọng ở chương hai.
- Cuối cùng mới rút gọn chương một và chỉnh trình bày.
Thứ tự này không có nghĩa chương một không quan trọng, mà là các lỗi ở chương hai và ba ảnh hưởng tới đánh giá nhiều hơn và sửa được nhanh hơn khi đã có tài liệu trong tay.
Sau mỗi lượt sửa, đọc lại phần kết luận để chắc nó vẫn khớp với nội dung mới. Rất nhiều bản nộp có chương ba đã sửa nhưng kết luận vẫn nhắc những nhận định của bản cũ.
Câu hỏi thường gặp
Lỗi nào trong khoá luận luật bị trừ điểm nặng nhất?
Thường là phần thực tiễn không có bằng chứng và phần kiến nghị chung chung, vì đây là chỗ thể hiện năng lực phân tích. Dẫn văn bản hết hiệu lực cũng bị đánh giá nặng vì cho thấy thiếu cẩn trọng.
Chương lý luận khoá luận luật có cần trích nhiều giáo trình không?
Cần trích đúng nguồn khi dùng khái niệm, nhưng không cần nhiều. Điều quan trọng là so sánh các cách hiểu và chọn cách hiểu phục vụ phân tích, thay vì chép nhiều định nghĩa.
Có được nói một quy định là hợp lý, không có bất cập không?
Có. Không phải quy định nào cũng có vấn đề. Nếu phân tích cho thấy quy định rõ ràng và được áp dụng thống nhất, nói thẳng điều đó, kèm căn cứ.
Khoá luận luật có cần phỏng vấn người hành nghề không?
Không bắt buộc. Nhưng khi đề tài ít bản án công bố, vài cuộc phỏng vấn luật sư, thẩm phán, công chứng viên giúp chương thực tiễn có bằng chứng.
Làm sao giảm tỷ lệ trùng lặp ở chương lý luận một cách trung thực?
Viết lại bằng hiểu biết của bạn, trích dẫn đúng nguồn, bỏ những phần không phục vụ phân tích. Không dùng công cụ đổi từ hay đảo câu, vì đó vẫn là sử dụng ý của người khác mà không làm việc thật.
