Một kiến nghị hoàn thiện pháp luật tốt trong luận văn luật trả lời được ba câu: sửa quy định nào, sửa thành câu chữ cụ thể ra sao, và vì sao, dựa trên bất cập đã chứng minh ở các chương trước. Kiến nghị về tổ chức thực hiện như hướng dẫn, tập huấn, công bố án lệ phải viết thành phần riêng.
Phần kiến nghị là nơi hội đồng thấy rõ nhất bạn có thực sự hiểu vấn đề hay không. Kiến nghị kiểu “cần sớm sửa đổi, bổ sung các quy định cho phù hợp với thực tiễn” xuất hiện ở rất nhiều luận văn và không mang lại điểm. Bài này tập trung vào cách viết kiến nghị pháp luật cụ thể; phần kiến nghị chung của mọi ngành được hướng dẫn riêng ở hocgiaso.com.
Hai loại kiến nghị cần tách bạch
Nhiều luận văn trộn hai loại vào một danh sách, khiến người đọc không biết đâu là vấn đề của văn bản, đâu là vấn đề của người áp dụng.
| Kiến nghị hoàn thiện quy định | Kiến nghị tổ chức thực hiện | |
|---|---|---|
| Xuất phát từ | Quy định chưa rõ, mâu thuẫn, thiếu, hoặc không còn phù hợp | Quy định đủ rõ nhưng áp dụng chưa thống nhất hoặc chưa hiệu quả |
| Hướng tới | Cơ quan có thẩm quyền ban hành, sửa đổi văn bản | Tòa án, cơ quan quản lý, tổ chức hành nghề, cơ sở đào tạo |
| Hình thức | Sửa câu chữ, bổ sung khoản, bãi bỏ quy định, ban hành hướng dẫn | Hướng dẫn nghiệp vụ, tập huấn, phát triển án lệ, công khai thông tin |
| Cách viết | Nêu quy định hiện tại, đề xuất câu chữ mới, lý do | Nêu vướng mắc, chủ thể thực hiện, việc cụ thể cần làm |
Viết một kiến nghị sửa quy định theo bốn bước
Bước một: chỉ đúng quy định
Nêu văn bản, điều, khoản, điểm đang có vấn đề, theo bản đang có hiệu lực. Trích ngắn phần câu chữ liên quan. Nếu vấn đề nằm ở sự thiếu vắng quy định, nêu rõ văn bản nào lẽ ra nên điều chỉnh vấn đề đó.
Bước hai: nhắc lại bất cập đã chứng minh
Một hai câu tóm tắt bất cập và dẫn lại phần đã phân tích ở chương trước: bản án nào cho thấy cách hiểu khác nhau, ý kiến người hành nghề nào. Kiến nghị không có bất cập đi trước là kiến nghị treo.
Bước ba: đề xuất câu chữ
Viết đề xuất cụ thể. Có thể là thay một cụm từ, bổ sung một khoản quy định tiêu chí, hoặc bãi bỏ một quy định trùng lặp. Đặt câu chữ đề xuất trong ngoặc kép hoặc viết thành đoạn riêng, để người đọc phân biệt với phần lập luận.
Bước bốn: lý do và dự báo tác động
Vì sao câu chữ mới giải quyết được bất cập? Có tạo ra vấn đề mới không? Có phù hợp với nguyên tắc chung của văn bản và với các văn bản liên quan không? Nếu có kinh nghiệm nước ngoài đã phân tích ở chương một, dẫn lại ở đây.
Ví dụ một kiến nghị đi từ mơ hồ tới cụ thể
Giả sử một quy định trong lĩnh vực bạn nghiên cứu yêu cầu một bên phải thông báo cho bên kia “trong thời hạn hợp lý”, và chương ba cho thấy các tòa xác định thời hạn hợp lý rất khác nhau trong những vụ việc tương tự. Kiến nghị mơ hồ sẽ là “cần làm rõ khái niệm thời hạn hợp lý”.
Kiến nghị cụ thể đi xa hơn: đề xuất bổ sung một khoản liệt kê các căn cứ để xác định thời hạn hợp lý (tính chất của nghĩa vụ, khoảng cách, tập quán giữa các bên), hoặc đề xuất cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn áp dụng theo các căn cứ đó; giải thích vì sao không nên ấn định một số ngày cố định cho mọi trường hợp. Ví dụ này mang tính minh họa cách lập luận; với đề tài của bạn, quy định và câu chữ phải lấy từ văn bản thật đang có hiệu lực.
Kiến nghị tổ chức thực hiện: cũng phải cụ thể
Chủ thể và việc cần làm
“Nâng cao năng lực đội ngũ thẩm phán” không phải kiến nghị cụ thể. Cụ thể hơn: đề xuất tổng hợp các bản án có cách hiểu khác nhau về một quy định để xem xét lựa chọn phát triển thành án lệ, hoặc đề xuất cơ quan quản lý ban hành mẫu văn bản cho một thủ tục mà người dân hay làm sai.
Gắn với nguyên nhân
Nếu nguyên nhân là người dân không biết quy định, kiến nghị hướng tới phổ biến pháp luật cho đúng nhóm đối tượng. Nếu nguyên nhân là thủ tục phức tạp, kiến nghị hướng tới đơn giản hóa thủ tục. Đừng đưa cùng một danh sách kiến nghị cho mọi loại nguyên nhân.
Kiến nghị phải nằm trong tầm của luận văn
Tương xứng với bằng chứng
Từ vài bản án và vài cuộc phỏng vấn, bạn có thể kiến nghị sửa một khoản, nhưng khó đủ căn cứ để kiến nghị thay đổi cả một chế định. Nếu muốn nêu hướng lớn hơn, đặt nó ở dạng gợi mở cho nghiên cứu tiếp theo.
Tôn trọng hệ thống
Một kiến nghị sửa điều này có thể kéo theo mâu thuẫn với điều khác hoặc văn bản khác. Kiểm tra những quy định liên quan trước khi đề xuất, và nếu cần, kiến nghị sửa đồng bộ.
Theo văn bản hiện hành
Kiến nghị sửa một quy định đã bị thay thế là lỗi hội đồng phát hiện ngay. Trước khi nộp, đối chiếu từng kiến nghị với văn bản đang có hiệu lực.
Tình huống: viết lại một danh sách kiến nghị
Bản đầu tiên
Một học viên viết về xử lý tài sản bảo đảm là quyền sử dụng đất. Bản thảo đầu có mười hai kiến nghị, mỗi kiến nghị một dòng: hoàn thiện quy định về xử lý tài sản bảo đảm, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, nâng cao trình độ cán bộ thi hành án, đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật… Phản biện nhận xét: không kiến nghị nào cho biết sửa quy định nào.
Bản sửa
Học viên quay lại chương thực tiễn, nơi đã phân tích các bản án cho thấy vướng mắc khi người sử dụng đất không chịu bàn giao tài sản và khi quy định về thứ tự ưu tiên thanh toán được hiểu khác nhau. Danh sách được rút còn bốn kiến nghị: hai kiến nghị sửa quy định, mỗi kiến nghị nêu rõ văn bản, nội dung cần bổ sung và lý do; hai kiến nghị tổ chức thực hiện, nêu rõ cơ quan nào cần hướng dẫn điều gì. Mỗi kiến nghị có một câu nối về bản án đã phân tích.
Điều thay đổi
Phần kiến nghị ngắn hơn một nửa nhưng dày hơn về nội dung. Ở buổi bảo vệ, hội đồng hỏi sâu vào từng kiến nghị thay vì hỏi “cụ thể là sửa gì”, và học viên có sẵn câu trả lời trong chính luận văn.
Lỗi hay gặp ở phần kiến nghị luận văn luật
Đọc lại phần kiến nghị và đánh dấu những chỗ sau:
- Kiến nghị không chỉ ra điều, khoản nào cần sửa.
- Kiến nghị không có bất cập tương ứng ở chương trước.
- Kiến nghị chép từ luận văn khác cùng đề tài, kể cả khi quy định đã thay đổi.
- Trộn kiến nghị sửa luật với kiến nghị tập huấn, tuyên truyền trong cùng một danh sách.
- Kiến nghị sửa quy định đã hết hiệu lực.
Việc không cần làm: viết thật nhiều kiến nghị. Ba, bốn kiến nghị được lập luận chặt, có câu chữ đề xuất, thuyết phục hơn mười lăm kiến nghị một dòng.
Câu hỏi thường gặp
Kiến nghị hoàn thiện pháp luật có bắt buộc phải đề xuất câu chữ cụ thể không?
Không phải trường nào cũng bắt buộc, nhưng đề xuất câu chữ cụ thể làm kiến nghị thuyết phục hơn nhiều. Ít nhất phải chỉ rõ quy định nào cần sửa và hướng sửa.
Khoá luận cử nhân luật có cần kiến nghị cụ thể như luận văn thạc sĩ không?
Mức kỳ vọng thấp hơn, nhưng vẫn nên chỉ rõ quy định nào chưa hợp lý và hướng sửa. Kiến nghị chung chung là điểm yếu ở mọi bậc.
Có nên đưa kiến nghị dựa trên pháp luật nước ngoài không?
Có thể, nếu bạn đã phân tích quy định nước ngoài từ nguồn đáng tin và giải thích vì sao nó phù hợp với điều kiện Việt Nam. Đừng đề xuất sao chép nguyên một mô hình.
Kiến nghị tổ chức thực hiện gồm những gì?
Những đề xuất không cần sửa văn bản, như hướng dẫn áp dụng thống nhất, phát triển án lệ, tập huấn nghiệp vụ, công khai thông tin, đơn giản hóa thủ tục. Mỗi đề xuất nên có chủ thể và việc cụ thể.
Kiến nghị nên đặt ở chương nào?
Thường ở cuối chương ba, sau phần thực tiễn áp dụng, hoặc thành một chương riêng tùy cấu trúc của trường. Quan trọng là mỗi kiến nghị nối được về bất cập đã phân tích.
