Hội đồng hay trừ điểm khoá luận kế toán vì năm lỗi: định khoản sai, dẫn chế độ kế toán đã bị thay thế, số trên sổ không khớp báo cáo tài chính, nhận xét chung chung và giải pháp không gắn với phần hành. Cả năm lỗi đều tự phát hiện được trước khi nộp.
Những lỗi này không phải do sinh viên kém. Chúng xuất hiện vì viết vội, vì chép khung từ bài khác, hoặc vì không ai nhắc đối chiếu. Dưới đây là từng lỗi, vì sao hội đồng coi trọng nó, và cách tự kiểm tra trong một buổi tối trước khi in.
Năm lỗi và cách tự phát hiện
Bảng tóm tắt để bạn rà nhanh. Các mục phía dưới giải thích chi tiết.
| Lỗi | Biểu hiện | Cách tự phát hiện | Cách sửa |
|---|---|---|---|
| Định khoản sai | Ghi nhầm tài khoản, nhầm bên Nợ Có, thiếu thuế giá trị gia tăng | Lập lại bảng cân đối số phát sinh cho các ví dụ, kiểm tổng Nợ bằng tổng Có | Đối chiếu với hướng dẫn tài khoản của chế độ đơn vị áp dụng |
| Dẫn chế độ đã bị thay thế | Ghi tên văn bản cũ, dùng tên tài khoản không còn trong hệ thống hiện hành | Tra tình trạng hiệu lực của từng văn bản trong danh mục tài liệu tham khảo | Thay bằng văn bản hiện hành, nói rõ thời điểm áp dụng |
| Số liệu không khớp | Số dư trên sổ chi tiết, sổ cái, báo cáo tài chính khác nhau | Lập bảng đối chiếu ba cột cho mỗi tài khoản chính của đề tài | Hỏi lại đơn vị, ghi chú kỳ số liệu |
| Nhận xét chung chung | Câu đánh giá đúng với mọi công ty | Thử thay tên công ty khác vào câu, nếu vẫn đúng là câu chung chung | Gắn mỗi nhận xét với một chứng từ, một bước, một con số |
| Giải pháp không gắn phần hành | Kiến nghị đào tạo nhân sự, mua phần mềm, nâng cao ý thức | Kẻ bảng hạn chế và giải pháp, xem có giải pháp nào không có hạn chế đi kèm | Viết giải pháp có nội dung kỹ thuật kế toán cụ thể |
Lỗi định khoản: nhỏ nhưng mất điểm nặng
Vì sao hội đồng coi trọng
Với ngành kế toán, định khoản là kỹ năng nền. Một bút toán sai trong phần ví dụ khiến hội đồng nghi ngờ toàn bộ phần thực trạng, kể cả những phần bạn viết đúng.
Các dạng hay gặp
Ghi doanh thu nhưng quên ghi giá vốn tương ứng khi xuất kho; hạch toán chiết khấu thanh toán như chiết khấu thương mại; đưa thuế giá trị gia tăng đầu vào không được khấu trừ vào tài khoản thuế được khấu trừ; ghi tăng tài sản cố định nhưng bỏ quên chi phí lắp đặt, chạy thử.
Cách tự kiểm
Gom tất cả ví dụ định khoản vào một bảng Excel, mỗi dòng một vế Nợ hoặc Có, rồi kiểm tổng. Sau đó đọc lại từng bút toán và tự hỏi: nghiệp vụ này làm tài sản, nợ phải trả, vốn, doanh thu, chi phí thay đổi thế nào, có hợp lý không. Nhờ một bạn cùng ngành đọc chéo phần ví dụ cũng rất hiệu quả.
Dẫn chế độ kế toán đã bị thay thế
Lỗi này thường đến từ việc chép chương cơ sở lý luận của khoá trước, mà khoá trước lại chép từ giáo trình xuất bản nhiều năm. Kết quả là khoá luận dẫn một văn bản đã hết hiệu lực, hoặc dùng tên tài khoản đã bị bỏ, trong khi chính đơn vị thực tập đang làm theo văn bản mới.
Trước khi nộp, mở danh mục tài liệu tham khảo, đánh dấu tất cả văn bản pháp quy, rồi tra từng văn bản trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật để xem tình trạng hiệu lực. Ghi lại văn bản nào đã bị thay thế, thay bởi văn bản nào, từ ngày nào. Nếu kỳ số liệu của bạn nằm trước ngày văn bản mới có hiệu lực, dẫn văn bản cũ là đúng, nhưng phải nói rõ điều đó.
Riêng phần tên tài khoản, hãy đối chiếu với danh mục tài khoản của chế độ đơn vị đang áp dụng. Doanh nghiệp nhỏ và vừa dùng hệ thống tài khoản khác doanh nghiệp lớn ở một số điểm, đừng mặc định chúng giống nhau.
Số liệu không khớp giữa các sổ
Biểu hiện thường gặp. Bảng kết quả kinh doanh ở phần giới thiệu ghi doanh thu một con số, sổ cái tài khoản doanh thu trích ở phần thực trạng lại ra con số khác, mà không có lời giải thích.
Nguyên nhân phổ biến. Lấy báo cáo tài chính và sổ ở hai thời điểm, một bên trước một bên sau bút toán điều chỉnh; hoặc báo cáo tài chính là số cả năm còn sổ chỉ là một quý.
Cách tự phát hiện. Với mỗi tài khoản chính của đề tài, lập bảng ba cột: số trên sổ chi tiết tổng hợp lại, số trên sổ cái, số trên báo cáo tài chính. Khác nhau thì tìm nguyên nhân và viết chú thích, hoặc hỏi lại kế toán đơn vị.
Điều không được làm. Tự sửa một con số cho khớp. Hội đồng có thể hỏi bạn số đó ở trang nào của sổ, và sửa số là vi phạm trung thực học thuật.
Nhận xét chung chung và giải pháp lạc phần hành
Phép thử đơn giản: lấy một câu nhận xét của bạn, thay tên công ty bằng tên một công ty bất kỳ. Nếu câu vẫn đúng, đó là câu chung chung. “Bộ máy kế toán gọn nhẹ, phù hợp quy mô” hay “đội ngũ kế toán nhiệt tình, có trình độ” là hai ví dụ điển hình.
Nhận xét tốt gắn với chi tiết: “phiếu xuất kho được lập sau khi hàng đã giao nên có ngày lệch với hoá đơn, làm doanh thu một số nghiệp vụ cuối tháng ghi nhận sang tháng sau”. Câu này chỉ đúng với đơn vị của bạn, và nó dẫn thẳng tới một giải pháp cụ thể về thời điểm lập chứng từ.
Giải pháp cũng vậy. “Tăng cường đào tạo nhân viên kế toán” hay “đầu tư phần mềm hiện đại” không phải giải pháp kế toán. Giải pháp tốt có nội dung kỹ thuật: thay đổi trình tự luân chuyển chứng từ, lập dự phòng phải thu khó đòi theo tiêu chí rõ ràng, đổi tiêu thức phân bổ chi phí sản xuất chung, mở thêm tài khoản chi tiết theo dõi một đối tượng. Mỗi giải pháp nên trả lời làm gì, ai làm, dựa vào căn cứ nào và khó khăn khi áp dụng là gì.
Tình huống minh hoạ: một khoá luận về kế toán công nợ ở công ty phân phối thức ăn chăn nuôi nêu hạn chế là nhiều khoản phải thu quá hạn nhưng chưa lập dự phòng. Giải pháp tương ứng không phải “tăng cường thu hồi nợ”, mà là đề xuất tiêu chí phân loại tuổi nợ, lập bảng phân tích tuổi nợ hằng quý, căn cứ quy định hiện hành để trích lập dự phòng, và chỉ rõ bút toán ghi nhận. Đọc giải pháp như vậy, hội đồng thấy ngay bạn hiểu kế toán chứ không chỉ hiểu quản lý chung.
Một buổi tối tự rà trước khi in
Nếu chỉ có vài giờ, làm theo thứ tự ưu tiên này:
- Kiểm toàn bộ ví dụ định khoản bằng bảng Excel tổng Nợ, tổng Có.
- Tra hiệu lực mọi văn bản trong danh mục tài liệu tham khảo.
- Lập bảng đối chiếu số liệu cho các tài khoản chính của đề tài.
- Đọc lại phần đánh giá, gạch chân câu nào chung chung và viết lại có chi tiết.
- Kẻ bảng hai cột hạn chế và giải pháp, xoá hoặc bổ sung chỗ không khớp.
- Rà lỗi trình bày cơ bản: đánh số bảng, đơn vị tính, nguồn dưới mỗi bảng.
Phần định dạng, cỡ chữ, lề, cách trình bày danh mục tài liệu tham khảo theo quy định của trường bạn, thường có mẫu riêng của khoa. Đừng để lỗi trình bày che mất công sức ở phần nội dung.
Câu hỏi thường gặp
Hội đồng có thật sự kiểm từng bút toán không?
Không phải hội đồng nào cũng kiểm hết, nhưng người phản biện thường đọc kỹ phần ví dụ. Chỉ cần một bút toán sai rõ ràng là đủ thành câu hỏi khó khi bảo vệ.
Dẫn văn bản cũ có bị coi là sai nếu kỳ số liệu nằm trước ngày văn bản mới có hiệu lực?
Không sai, vì đơn vị làm theo văn bản còn hiệu lực ở kỳ đó. Bạn chỉ cần ghi rõ thời điểm và nhắc văn bản thay thế để người đọc biết bạn nắm tình hình.
Số liệu lệch vì đơn vị chưa khoá sổ thì nên trình bày ra sao?
Ghi chú ngay dưới bảng rằng số liệu lấy tại thời điểm nào, trước hay sau khoá sổ. Lời giải thích trung thực luôn tốt hơn một con số khớp không có căn cứ.
Giải pháp phần mềm có bao giờ là giải pháp tốt không?
Có, khi bạn chỉ ra cụ thể phần mềm hiện tại thiếu chức năng gì gây ra hạn chế nào, và giải pháp là cấu hình hay bổ sung chức năng đó. Kiến nghị chung chung thì không.
Nên nhờ ai đọc chéo khoá luận kế toán?
Một bạn cùng ngành để rà định khoản, và nếu được thì kế toán viên ở đơn vị thực tập đọc phần thực trạng. Hai góc nhìn này bắt được phần lớn lỗi nội dung.
Nhận xét ưu điểm có cần dẫn chứng như nhận xét hạn chế không?
Cần. Ưu điểm không có dẫn chứng cũng là câu chung chung. Chỉ ra điều đơn vị làm tốt và chỉ vào chứng từ, quy trình chứng minh điều đó.