Cấu trúc luận văn luật: lý luận, thực trạng, thực tiễn áp dụng

Luận văn luật phổ biến theo mô hình ba chương: chương một bàn những vấn đề lý luận, chương hai phân tích quy định pháp luật hiện hành, chương ba đánh giá thực tiễn áp dụng và đưa kiến nghị. Chương một hay bị viết thừa; chương hai và ba là nơi hội đồng đọc kỹ để chấm khả năng bình luận và lập luận của bạn.

Một số đề tài gộp quy định và thực tiễn vào cùng chương, hoặc tách kiến nghị thành chương riêng; trường bạn có thể có mẫu đề cương riêng. Dù hình thức nào, logic vẫn là đi từ lý luận để có tiêu chí, soi vào quy định để thấy chỗ hợp lý và chưa hợp lý, kiểm nghiệm qua thực tiễn, rồi kiến nghị.

Mỗi chương làm nhiệm vụ gì?

Bảng tóm tắt nhiệm vụ, nội dung chính và dung lượng tương đối. Tỷ lệ chỉ là gợi ý; quy định về số trang theo trường bạn.

Chương một: viết gì để không thừa?

Chỉ giữ lý luận phục vụ phân tích

Hội đồng không chấm chương một theo độ dài. Khái niệm nào được dùng làm thước đo ở chương hai thì giữ, phân tích kỹ; khái niệm nào chỉ để “cho đủ” thì bỏ. Ví dụ đề tài về hợp đồng đặt cọc cần làm rõ bản chất của đặt cọc, mục đích đặt cọc, phân biệt với trả trước, vì những điểm này quyết định cách giải quyết tranh chấp; không cần trình bày lại toàn bộ lý thuyết giao dịch dân sự.

Có quan điểm của bạn

Khi các tác giả định nghĩa khác nhau, đừng chỉ liệt kê. Hãy so sánh, chỉ ra điểm chung, điểm khác và nói rõ luận văn dùng cách hiểu nào, vì sao. Đây là cách biến chương lý luận từ phần chép thành phần lập luận.

Kinh nghiệm nước ngoài, nếu có

Chỉ đưa khi bạn có nguồn đáng tin và dùng nó cho kiến nghị ở chương ba. Một mục kinh nghiệm nước ngoài không được nhắc lại ở phần kiến nghị là phần thừa.

Chương hai: phân tích quy định, không liệt kê điều luật

Chia theo vấn đề, không theo số điều

Đừng đi lần lượt từ điều đầu tới điều cuối của văn bản. Chia theo vấn đề pháp lý: chủ thể, điều kiện, trình tự, hậu quả, chế tài. Mỗi vấn đề tập hợp các quy định liên quan, kể cả quy định ở văn bản khác.

Mỗi quy định trả lời ba câu

Quy định nói gì (tóm tắt, không chép nguyên văn dài)? Quy định đó hợp lý ở đâu, so với tiêu chí ở chương một? Còn điểm nào chưa rõ, mâu thuẫn với quy định khác, hoặc có nhiều cách hiểu? Phần thứ ba là giá trị của chương này.

Ghi mốc thời điểm khảo sát

Nêu rõ luận văn khảo sát quy định có hiệu lực tại thời điểm nào. Pháp luật thay đổi trong lúc bạn viết là chuyện thường, mốc rõ ràng giúp người đọc hiểu nhận định của bạn đúng với văn bản nào.

Chương ba: thực tiễn áp dụng và kiến nghị

Thực tiễn bằng bằng chứng

Thực tiễn áp dụng không phải là đoạn văn chung chung “còn nhiều vướng mắc”. Bằng chứng thường là bản án đã công bố, án lệ, số liệu trong báo cáo của ngành tòa án, viện kiểm sát, ý kiến người hành nghề qua phỏng vấn. Mỗi vướng mắc nêu ra nên có ít nhất một vụ việc minh họa.

Nối thực tiễn với chương hai

Điểm chưa rõ ở chương hai có dẫn tới cách hiểu khác nhau trong xét xử không? Nếu có, đó là lập luận mạnh nhất của luận văn. Nếu thực tiễn cho thấy quy định đã được hiểu thống nhất, hãy nói thẳng; không phải mọi quy định đều có bất cập.

Kiến nghị có địa chỉ

Tách kiến nghị hoàn thiện quy định (sửa câu chữ, bổ sung quy định) và kiến nghị tổ chức thực hiện (hướng dẫn áp dụng, tập huấn, công bố án lệ). Kiến nghị cụ thể tới quy định nào, sửa thế nào.

Phần nào hội đồng đọc kỹ nhất?

Theo kinh nghiệm chấm, hội đồng thường lật ngay tới hai chỗ: phần bình luận quy định ở chương hai và phần kiến nghị ở chương ba. Hai phần này cho thấy bạn có đọc hiểu quy định, có lập luận, có đề xuất của riêng mình hay không. Phần mở đầu cũng được đọc kỹ để xem câu hỏi pháp lý có rõ không, tình hình nghiên cứu có thật sự được tổng quan hay chỉ là danh sách tên công trình.

Chương một hiếm khi được khen, nhưng rất hay bị chê khi dài và trùng lặp. Vì thế, hãy phân bổ thời gian ngược với thói quen: viết chương một gọn, dồn công cho chương hai và ba.

Tình huống: sắp xếp lại một đề cương lệch

Đề cương ban đầu

Một học viên làm đề tài về chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận. Đề cương đầu tiên có chương một gồm sáu mục: khái niệm hôn nhân, lịch sử chế độ tài sản qua các thời kỳ, chế độ tài sản ở nhiều nước, vai trò của chế độ tài sản, nguyên tắc của Luật Hôn nhân và gia đình. Chương hai và ba cộng lại chỉ bằng chương một.

Sau khi sửa

Người hướng dẫn yêu cầu bỏ những mục không phục vụ phân tích. Chương một còn ba mục: bản chất của thỏa thuận về chế độ tài sản, điều kiện để thỏa thuận có giá trị, và kinh nghiệm của một hệ thống pháp luật có quy định chi tiết về vấn đề này. Chương hai phân tích quy định hiện hành theo các vấn đề: hình thức, thời điểm, nội dung, sửa đổi, vô hiệu. Chương ba phân tích các vụ tranh chấp liên quan tới thỏa thuận, chỉ ra vướng mắc khi một bên cho rằng thỏa thuận vô hiệu, và kiến nghị.

Bài học

Mỗi mục ở chương một phải trả lời được câu hỏi “mục này được dùng ở đâu trong chương hai hoặc ba?”. Nếu không trả lời được, mục đó nên bỏ hoặc chuyển thành một câu dẫn ngắn.

Lỗi hay gặp về cấu trúc

Rà đề cương theo những điểm sau:

• Chương một chiếm gần nửa luận văn.
• Chương hai là bản chép lại các điều luật, mỗi điều thêm một câu “quy định này là hợp lý”.
• Chương ba có mục thực tiễn nhưng không dẫn bản án hay vụ việc nào.
• Kiến nghị không gắn với bất cập đã nêu ở chương hai và ba.
• Phần kết luận nhắc lại mục lục thay vì trả lời câu hỏi nghiên cứu.

Việc không cần làm: đặt thêm chương thứ tư chỉ để luận văn trông dày hơn. Ba chương đủ chặt luôn tốt hơn bốn chương lỏng.

Câu hỏi thường gặp