Dữ liệu bệnh án chỉ được dùng cho luận văn khi bệnh viện cho phép và hội đồng đạo đức chấp thuận; bạn rút đúng các biến cần cho mục tiêu, bỏ mọi thông tin định danh ngay khi rút, lưu trên thiết bị được bảo vệ, không đưa lên công cụ trực tuyến, và trình bày ca bệnh sao cho không ai nhận ra người bệnh.
Bác sĩ nội trú, học viên chuyên khoa, cao học y thường làm nghiên cứu hồi cứu vì dữ liệu có sẵn và thời gian ngắn. Nhưng bệnh án chứa những thông tin riêng tư nhất của một người: chẩn đoán, tiền sử, xét nghiệm, đôi khi cả những bệnh họ không muốn ai biết. Dữ liệu sức khoẻ thuộc nhóm thông tin được pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân bảo vệ chặt hơn, và nghĩa vụ giữ bí mật thông tin người bệnh đã có từ lâu trong quy định về khám chữa bệnh. Phần dưới hướng dẫn làm đúng từng bước.
Xin phép tiếp cận bệnh án: đi qua những cửa nào?
Bạn có thể đọc bệnh án mỗi ngày vì công việc, nhưng dùng cho nghiên cứu là một mục đích khác và cần được cho phép riêng.
- Hoàn thiện đề cương, trong đó nêu rõ khoảng thời gian, tiêu chuẩn chọn hồ sơ, danh sách biến cần rút.
- Xin chấp thuận của hội đồng đạo đức theo quy định của cơ sở; nhiều nơi có quy trình riêng cho nghiên cứu hồi cứu.
- Xin phép lãnh đạo bệnh viện hoặc phòng kế hoạch tổng hợp, phòng nghiên cứu khoa học theo quy trình của bệnh viện.
- Thống nhất với phòng lưu trữ hồ sơ hoặc bộ phận quản lý hệ thống bệnh án điện tử về cách tiếp cận: ai rút, rút ở đâu, rút trong giờ nào.
- Giữ văn bản cho phép trong hồ sơ luận văn để xuất trình khi được hỏi.
Rút dữ liệu hồi cứu: chỉ lấy cái cần
Phiếu thu thập dựa trên biến số
Lập phiếu thu thập số liệu từ bảng biến số trong đề cương, không rút “cho chắc” những thông tin chưa biết sẽ dùng làm gì. Mỗi biến thêm vào là một rủi ro bảo mật thêm và một chỗ hội đồng có thể hỏi vì sao cần.
Mã hoá ngay khi rút
Gán mã nghiên cứu cho mỗi hồ sơ (ví dụ HC001). Nếu cần quay lại kiểm tra hồ sơ gốc, lập một bảng đối chiếu mã nghiên cứu với số lưu trữ, giữ bảng này tách riêng, có mật khẩu, chỉ bạn và người hướng dẫn biết, và huỷ theo cam kết khi xong nghiên cứu. Tệp dữ liệu phân tích chỉ chứa mã nghiên cứu.
Thông tin phải bỏ
Họ tên, số hồ sơ, số căn cước, số bảo hiểm, địa chỉ chi tiết, số điện thoại, ngày sinh đầy đủ (thay bằng tuổi), ngày vào viện chính xác (thay bằng tháng, quý hoặc khoảng thời gian nếu phân tích cho phép), tên người nhà, ảnh khuôn mặt.
Ghi nhận khó khăn của dữ liệu hồi cứu
Bệnh án được ghi để điều trị, không phải để nghiên cứu: có biến bị thiếu, ghi không thống nhất giữa các khoa, các năm. Ghi lại tỷ lệ thiếu cho từng biến và cách bạn xử lý; đây là phần không thể thiếu trong mục hạn chế.
Lưu trữ và xử lý dữ liệu: làm gì, tránh gì?
Một chiếc máy tính xách tay bị mất có thể biến thành sự cố lộ thông tin của hàng trăm người bệnh. Bảng dưới gom các thói quen nên có.
| Nên làm | Không nên làm |
|---|---|
| Lưu tệp trên thiết bị có mật khẩu, mã hoá ổ đĩa nếu được | Để tệp trên máy dùng chung ở khoa, máy tính ở quán |
| Giữ dữ liệu ở nơi lưu trữ được bệnh viện hoặc trường chấp nhận | Gửi tệp qua ứng dụng nhắn tin, email cá nhân cho bạn cùng nhóm |
| Chỉ chia sẻ tệp đã bỏ định danh với người hướng dẫn, người hỗ trợ thống kê | Chụp ảnh bệnh án bằng điện thoại cá nhân |
| Dùng phần mềm thống kê cài trên máy để phân tích | Tải dữ liệu bệnh án lên công cụ AI trực tuyến, công cụ phân tích trên mạng |
| Huỷ bảng đối chiếu mã khi kết thúc theo cam kết | Giữ dữ liệu vô thời hạn “phòng khi cần” |
Điểm cuối cùng của cột phải đặc biệt quan trọng hiện nay. Đưa dữ liệu bệnh án, dù đã xoá tên, lên một công cụ trực tuyến để nhờ phân tích hay viết hộ phần kết quả là chuyển dữ liệu người bệnh cho một bên thứ ba ngoài phạm vi đã được phép. Kết hợp vài biến như tuổi, giới, chẩn đoán hiếm, tháng nhập viện đôi khi đủ để nhận ra một người.
Khi dữ liệu nằm trong bệnh án điện tử
Nhiều bệnh viện đã dùng hệ thống bệnh án điện tử, và việc xuất dữ liệu có vẻ dễ hơn lật từng tập hồ sơ giấy. Chính vì dễ mà cần cẩn thận hơn.
Xuất dữ liệu qua đầu mối được giao. Đề nghị bộ phận công nghệ thông tin hoặc quản lý dữ liệu của bệnh viện xuất đúng các trường đã được duyệt, đã bỏ định danh, thay vì tự lọc bằng tài khoản công việc của mình.
Kiểm tra tệp xuất trước khi mang ra. Tệp xuất thường kèm những cột không yêu cầu như họ tên, số điện thoại, ghi chú tự do của bác sĩ. Ghi chú tự do đặc biệt nguy hiểm vì có thể chứa tên người nhà, địa chỉ, chi tiết đời tư.
Ghi lại phiên bản và thời điểm xuất. Dữ liệu điện tử có thể được cập nhật sau khi bạn xuất. Ghi ngày xuất, tiêu chí lọc, số bản ghi để kết quả có thể kiểm tra lại.
Đối chiếu một mẫu nhỏ với hồ sơ gốc. Chọn ngẫu nhiên vài hồ sơ, so dữ liệu xuất với bệnh án đầy đủ để phát hiện lỗi mã hoá chẩn đoán, lỗi đơn vị xét nghiệm. Ghi kết quả đối chiếu vào chương phương pháp.
Trình bày ca bệnh mà không ai nhận ra người bệnh
Luận văn y thường có phần mô tả ca bệnh điển hình hoặc đặc biệt. Ca càng hiếm, rủi ro nhận diện càng cao: một ca bệnh hiếm ở một huyện miền núi, kèm tuổi và nghề nghiệp, người trong vùng có thể nhận ra ngay. Hãy chỉ giữ những chi tiết cần cho ý nghĩa lâm sàng, dùng khoảng tuổi, mô tả địa bàn ở mức tỉnh hoặc vùng, bỏ ngày tháng cụ thể.
Ảnh lâm sàng, ảnh chẩn đoán hình ảnh phải che hoặc cắt bỏ tên, mã hồ sơ, ngày chụp in trên phim; ảnh có khuôn mặt hoặc dấu hiệu nhận diện (hình xăm, vết sẹo đặc biệt) cần sự đồng ý riêng của người bệnh cho việc công bố, ngay cả khi đã có chấp thuận của hội đồng cho phần rút dữ liệu. Với luận văn sẽ lưu ở thư viện và có thể được số hoá, hãy coi như mọi trang đều có thể được người quen của người bệnh đọc.
Lỗi hay gặp với dữ liệu bệnh án
- Phụ lục luận văn có danh sách người bệnh kèm họ tên, số hồ sơ, địa chỉ, do “trường yêu cầu nộp danh sách”. Nếu trường yêu cầu, hãy hỏi cách nộp bảo mật, không đóng vào bản luận văn công khai.
- Ảnh phim X quang, ảnh kết quả xét nghiệm còn tên người bệnh.
- Rút dữ liệu từ hệ thống bệnh án điện tử bằng tài khoản công việc mà chưa được phép cho mục đích nghiên cứu.
- Gửi tệp dữ liệu cho dịch vụ xử lý số liệu bên ngoài.
- Không báo cáo tỷ lệ dữ liệu thiếu, coi bệnh án như dữ liệu hoàn chỉnh.
Câu hỏi thường gặp
Nghiên cứu hồi cứu có cần xin đồng ý của từng người bệnh không?
Thường hội đồng đạo đức xem xét có thể miễn đồng ý từng người với nghiên cứu hồi cứu đã bỏ định danh, nhưng đó là quyết định của hội đồng, không phải của bạn. Hãy nêu rõ đề nghị và lý do trong hồ sơ.
Đã xoá họ tên thì dữ liệu có còn là dữ liệu nhạy cảm không?
Vẫn cần bảo vệ. Kết hợp tuổi, giới, chẩn đoán hiếm, thời gian nhập viện có thể đủ để nhận ra một người. Hãy bỏ hoặc gộp những biến không cần thiết.
Có được dùng công cụ AI trực tuyến để phân tích dữ liệu bệnh án không?
Không nên. Đưa dữ liệu lên công cụ trực tuyến là chuyển dữ liệu người bệnh cho bên thứ ba ngoài phạm vi được phép. Hãy phân tích bằng phần mềm thống kê cài trên máy.
Ảnh chẩn đoán hình ảnh đưa vào luận văn cần xử lý gì?
Che hoặc cắt toàn bộ tên, mã hồ sơ, ngày chụp, tên bệnh viện in trên ảnh nếu có thể nhận diện. Ảnh có khuôn mặt cần sự đồng ý riêng của người bệnh.
Sau khi bảo vệ thì dữ liệu bệnh án xử lý thế nào?
Làm theo cam kết trong hồ sơ đạo đức: thường giữ dữ liệu đã bỏ định danh trong thời gian quy định và huỷ bảng đối chiếu mã. Không giữ bản sao trên thiết bị cá nhân vô thời hạn.