LuanVan.vnLuận Văn
Gửi thư
Luận văn xã hội, ngôn ngữ, y dược

Luận văn công tác xã hội: phỏng vấn sâu người yếu thế

Phỏng vấn sâu người yếu thế cho luận văn công tác xã hội: tiếp cận qua tổ chức, xin đồng ý thật sự, tránh gây tổn thương, ẩn danh khi trích lời, xử lý vai trò kép của nhân viên xã hội.

Luận văn công tác xã hội: phỏng vấn sâu người yếu thế

Phỏng vấn sâu người yếu thế cho luận văn công tác xã hội phải đặt an toàn và quyền của người tham gia lên trước dữ liệu: tiếp cận qua tổ chức họ tin, xin đồng ý sau khi giải thích rõ, cho phép dừng bất cứ lúc nào, ẩn danh triệt để khi trích lời và có phương án hỗ trợ nếu cuộc phỏng vấn khơi lại tổn thương.

Người yếu thế trong nghiên cứu công tác xã hội có thể là người khuyết tật, người cao tuổi sống một mình, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, nạn nhân bạo lực gia đình, người sử dụng ma tuý đang cai nghiện, người di cư. Họ có nhiều điều đáng kể, nhưng họ cũng dễ bị tổn thương hơn bởi chính cuộc phỏng vấn. Luận văn của bạn chỉ có giá trị khi những người đã kể chuyện không bị thiệt vì đã kể.

Tiếp cận người tham gia qua đâu?

Đi qua tổ chức, nhưng không để tổ chức chọn thay

Cách phổ biến là liên hệ qua trung tâm công tác xã hội, hội người khuyết tật, tổ chức phi chính phủ, trạm y tế hay hội phụ nữ địa phương. Tổ chức giúp bạn được tin tưởng và biết ai phù hợp. Tuy vậy, nếu cán bộ tổ chức chỉ giới thiệu những người “nói hay”, mẫu của bạn sẽ lệch. Hãy trao đổi tiêu chí chọn người tham gia rõ ràng và ghi lại cách chọn trong chương phương pháp.

Không tạo áp lực phải tham gia

Người đang nhận hỗ trợ của một tổ chức có thể sợ rằng từ chối sẽ ảnh hưởng tới quyền lợi của mình. Hãy nói rõ, và nhờ tổ chức nói rõ, rằng việc tham gia hay không không ảnh hưởng gì tới dịch vụ họ đang nhận. Không trả thù lao lớn đến mức thành lý do khó từ chối; một món quà nhỏ cảm ơn sau buổi phỏng vấn là cách thường gặp.

Xin sự đồng ý thế nào cho thật sự tự nguyện?

Sự đồng ý là một quá trình, không phải một chữ ký. Các bước dưới đây áp dụng được cho phần lớn đề tài.

  1. Giải thích bằng lời dễ hiểu: bạn là ai, nghiên cứu để làm gì, họ sẽ được hỏi về điều gì, buổi phỏng vấn kéo dài bao lâu, có ghi âm không.
  2. Nói rõ quyền của họ: không trả lời câu nào cũng được, dừng bất cứ lúc nào, rút lời kể sau phỏng vấn trong thời hạn bạn nêu.
  3. Cho họ thời gian suy nghĩ, không xin chữ ký ngay sau lần gặp đầu nếu không cần thiết.
  4. Với người không đọc được hoặc khó khăn khi ký, ghi nhận đồng ý bằng lời có người làm chứng hoặc ghi âm đoạn đồng ý, theo hướng dẫn của người hướng dẫn và quy định của trường.
  5. Với trẻ em, cần sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ, đồng thời hỏi ý kiến chính trẻ bằng ngôn ngữ phù hợp lứa tuổi.
  6. Hỏi lại sự đồng ý trước phần câu hỏi nhạy cảm nhất.

Nếu đề tài thuộc diện cần xét duyệt đạo đức theo quy định của trường hoặc cơ sở bạn làm việc, hãy hoàn tất thủ tục đó trước khi tiếp cận người tham gia.

Tránh gây tổn thương trong và sau buổi phỏng vấn

Chọn nơi an toàn và riêng tư. Phỏng vấn nạn nhân bạo lực gia đình tại nhà khi người gây bạo lực có thể nghe thấy là đặt họ vào nguy hiểm. Hãy để người tham gia chọn địa điểm họ thấy an toàn.

Câu hỏi mở, không dồn ép. Bắt đầu bằng chuyện dễ nói, để phần khó cho họ tự dẫn tới. Không hỏi dồn chi tiết đau đớn chỉ vì nó “có giá trị dữ liệu”.

Nhận ra dấu hiệu quá tải. Khi người tham gia khóc, im lặng lâu, bối rối, hãy dừng, hỏi họ có muốn nghỉ hay kết thúc không. Dữ liệu không quan trọng hơn trạng thái của họ.

Có địa chỉ hỗ trợ sẵn. Chuẩn bị trước thông tin về dịch vụ tham vấn, đường dây hỗ trợ, tổ chức có thể giúp, và đưa cho người tham gia khi cần. Bạn là người nghiên cứu, không nên tự biến buổi phỏng vấn thành buổi trị liệu.

Chăm sóc chính mình. Nghe nhiều câu chuyện nặng nề có thể ảnh hưởng tới bạn. Trao đổi với người hướng dẫn, ghi nhật ký nghiên cứu, đừng ôm hết một mình.

Ẩn danh và trích lời: làm thế nào cho đủ?

Với cộng đồng nhỏ, đổi tên thôi chưa đủ. Hãy kiểm tra từng lớp thông tin có thể làm lộ người tham gia.

Thông tinRủi ro nhận diệnCách xử lý
Họ tênTrực tiếpThay bằng mã (NTG01) hoặc tên giả, nói rõ là tên giả
Địa danh cấp xã, thôn, tên cơ sởCao trong cộng đồng nhỏMô tả chung hơn (một xã ven biển miền Trung)
Tuổi, nghề, số con, bệnh cụ thểKhi kết hợp có thể nhận raDùng khoảng tuổi, nhóm nghề, bỏ chi tiết không cần cho phân tích
Câu chuyện đặc biệt hiếmNgười quen nhận ra ngayCân nhắc lược bớt, thay đổi chi tiết không quan trọng, hỏi ý người tham gia
Giọng nói trong bản ghi âmNhận ra qua giọngKhông công bố bản ghi, lưu trữ bảo mật, xoá theo cam kết

Khi trích lời, giữ đúng ý và cách nói của người tham gia, có thể lược bớt từ đệm nhưng không sửa cho “văn hoa”. Đánh dấu chỗ lược bằng dấu ba chấm trong ngoặc vuông, ghi mã người nói sau trích dẫn.

Từ bản ghi đến chủ đề phân tích

Ngay sau mỗi buổi phỏng vấn, hãy ghi vài dòng về bối cảnh, thái độ của người tham gia, những điều không thể hiện trong bản ghi âm. Chuyển tự đầy đủ, bỏ tên thật ngay ở bước này. Khi đã có vài bản chuyển tự, đọc đi đọc lại, gắn mã cho từng đoạn theo ý nghĩa, rồi gom các mã thành nhóm chủ đề. Phân tích chủ đề (thematic analysis) là cách thường được dùng trong luận văn công tác xã hội; hãy trích nguồn phương pháp bạn theo và mô tả từng bước bạn đã làm.

Đừng chọn trích dẫn trước rồi mới tìm chủ đề cho chúng. Mỗi chủ đề nên được hỗ trợ bởi lời kể của nhiều người tham gia, và bạn cũng nên trình bày những trường hợp khác biệt, không khớp với chủ đề chung. Đó là chỗ phân tích định tính cho thấy độ trung thực của nó.

Vai trò kép: vừa là nhân viên xã hội, vừa là người nghiên cứu

Nhiều học viên công tác xã hội đang làm việc tại trung tâm bảo trợ, phòng lao động thương binh xã hội, bệnh viện. Nghiên cứu chính thân chủ của mình có lợi là đã có sự tin tưởng, nhưng chính sự tin tưởng ấy làm ranh giới mờ đi: thân chủ có thể nghĩ phải tham gia để giữ quan hệ, có thể kể những điều họ chỉ kể với người hỗ trợ chứ không muốn đưa vào luận văn.

Một số cách giảm rủi ro: nói rõ với thân chủ khi nào bạn đang trò chuyện với tư cách người nghiên cứu; ưu tiên phỏng vấn người không trực tiếp do bạn phụ trách; không dùng thông tin từ hồ sơ ca nếu chưa được đồng ý riêng cho nghiên cứu; bàn với người hướng dẫn và cấp quản lý trước khi bắt đầu. Trong luận văn, hãy viết một đoạn phản tư về vai trò của bạn và cách nó có thể ảnh hưởng tới dữ liệu.

Lỗi hay gặp với phỏng vấn sâu

  • Trích nguyên văn đoạn dài kèm chi tiết nhận diện được, tưởng đổi tên là đủ.
  • Phỏng vấn theo bảng hỏi đóng, gọi là phỏng vấn sâu.
  • Dùng lời kể của thân chủ trong hồ sơ công việc mà không xin phép cho mục đích nghiên cứu.
  • Không mô tả cách chọn người tham gia, cách phân tích dữ liệu định tính.
  • Suy rộng từ vài người tham gia ra cả nhóm dân số.

Câu hỏi thường gặp

Phỏng vấn sâu bao nhiêu người là đủ cho luận văn công tác xã hội?

Không có con số chung. Số người phụ thuộc câu hỏi, mức độ đồng nhất của nhóm và việc dữ liệu đã bão hoà chưa. Hãy giải thích lựa chọn của bạn dựa trên tài liệu phương pháp định tính.

Người tham gia muốn được nêu tên thật thì có được không?

Cân nhắc kỹ cùng người hướng dẫn. Ngay cả khi họ muốn, việc nêu tên có thể ảnh hưởng tới người khác trong câu chuyện. Thông thường vẫn nên ẩn danh để bảo vệ họ.

Có phải gửi bản ghi phỏng vấn cho người tham gia đọc lại không?

Không bắt buộc với mọi đề tài, nhưng cho người tham gia xem lại những đoạn sẽ trích là cách tốt để tôn trọng họ và kiểm tra lại ý nghĩa lời kể.

Người tham gia kể về hành vi vi phạm pháp luật thì xử lý thế nào?

Bàn trước với người hướng dẫn về giới hạn bảo mật và nói rõ giới hạn đó với người tham gia khi xin đồng ý. Khi có nguy cơ tổn hại nghiêm trọng, an toàn của con người được đặt lên trước.

Có nên trả tiền cho người tham gia phỏng vấn không?

Một món quà nhỏ hoặc hỗ trợ đi lại là cách cảm ơn phổ biến. Tránh khoản tiền lớn đến mức người khó khăn khó từ chối tham gia.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

🧭
Bạn đang ở chặng nào của đường học vị?
Nhập chỗ bạn đang đứng và đích bạn nhắm — công cụ trả về số năm, chi phí và việc phải làm từng chặng.
Xem lộ trình của tôi →
Miễn phí, không cần tài khoản. Xem tất cả công cụ

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
[email protected]