Khoá luận marketing thường chọn một trong hai hướng: nghiên cứu khách hàng, dùng khảo sát để giải thích hành vi hoặc thái độ; hoặc phân tích hoạt động marketing của một doanh nghiệp, dùng số liệu nội bộ để đánh giá và đề xuất. Chọn hướng nào tuỳ vào dữ liệu bạn chắc chắn lấy được.
Ngành marketing hấp dẫn sinh viên vì gần đời sống: ai cũng mua sắm, xem quảng cáo, lướt mạng xã hội. Nhưng sự quen thuộc đó cũng khiến nhiều đề cương mơ hồ, kiểu “nghiên cứu hoạt động marketing online của công ty” mà không nói rõ đo cái gì. Trước khi đặt tên, hãy hiểu hai hướng chính khác nhau thế nào.
Hai hướng đề tài marketing khác nhau ra sao?
Bảng dưới so sánh hai hướng theo những điểm hội đồng thường hỏi.
| Tiêu chí | Nghiên cứu khách hàng | Phân tích hoạt động marketing của doanh nghiệp |
|---|---|---|
| Câu hỏi chính | Yếu tố nào ảnh hưởng đến ý định mua, sự hài lòng, lòng trung thành của một nhóm khách | Hoạt động marketing của đơn vị đang hiệu quả đến đâu, vì sao, cải thiện thế nào |
| Dữ liệu | Khảo sát khách hàng, cỡ mẫu vài trăm, đôi khi phỏng vấn sâu | Số liệu doanh số, chi phí, kết quả chiến dịch, hồ sơ nội bộ, phỏng vấn nhân viên |
| Phương pháp phân tích | Thống kê mô tả, kiểm định thang đo, hồi quy hoặc mô hình cấu trúc | So sánh theo thời gian, so với mục tiêu, với đối thủ; phân tích nguyên nhân |
| Kiểu kết luận | Mức tác động của các yếu tố, hàm ý cho doanh nghiệp trong ngành | Ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân, giải pháp cho chính đơn vị |
| Điều kiện tiên quyết | Tiếp cận được đúng nhóm khách, có kiến thức thống kê | Đơn vị thực tập cho xem và dùng số liệu |
Hai hướng có thể kết hợp ở mức nhỏ: một khoá luận phân tích hoạt động công ty vẫn có thể khảo sát ngắn khách hàng để đánh giá một hoạt động. Nhưng trục chính phải rõ ngay từ đề cương.
Hướng nghiên cứu khách hàng: khi nào nên chọn?
Điều kiện phù hợp
Bạn không có nơi thực tập ổn định hoặc nơi thực tập không chia sẻ số liệu, nhưng tiếp cận được một nhóm khách hàng cụ thể: người mua mỹ phẩm thuần chay, phụ huynh chọn trung tâm tiếng Anh cho con, khách đi du lịch tự túc đến một tỉnh. Bạn đã học thống kê và sẵn sàng làm phần kiểm định.
Cách làm cho có giá trị
Chọn bối cảnh mua cụ thể thay vì “người tiêu dùng nói chung”. Đề tài “các yếu tố ảnh hưởng đến ý định mua thực phẩm hữu cơ của người tiêu dùng” đã rất nhiều; thêm bối cảnh như mua qua nhóm cư dân chung cư, hay nhóm khách là người nội trợ ở đô thị loại hai, sẽ cho câu hỏi mới hơn.
Kết luận được gì
Bạn kết luận về mối quan hệ giữa các yếu tố trong mẫu đã khảo sát, và đưa hàm ý cho doanh nghiệp trong ngành. Bạn không kết luận được về hiệu quả của một công ty cụ thể nếu không có dữ liệu của công ty đó.
Hướng phân tích hoạt động công ty: khi nào nên chọn?
Điều kiện phù hợp
Bạn thực tập ở phòng marketing, phòng kinh doanh hoặc một cửa hàng, được xem số liệu doanh số, chi phí quảng cáo, kết quả các chương trình khuyến mãi. Người hướng dẫn tại đơn vị sẵn lòng trả lời câu hỏi.
Cách làm cho có giá trị
Không phân tích “hoạt động marketing” chung, mà chọn một mảng: kênh bán trực tuyến, chương trình khách hàng thân thiết, hoạt động marketing trên mạng xã hội trong sáu tháng, chính sách giá cho đại lý. Mảng hẹp giúp bạn có đủ số liệu để đánh giá thật sự.
Kết luận được gì
Bạn kết luận về chính đơn vị: hoạt động nào hiệu quả, hoạt động nào tốn kém mà ít kết quả, nguyên nhân, và đề xuất. Kết luận này không suy rộng cho cả ngành.
Tình huống: cùng một nơi thực tập, hai đề tài khác nhau
Hai sinh viên cùng thực tập ở một công ty kinh doanh đồ gia dụng tại Thành phố Hồ Chí Minh. Bạn thứ nhất ngồi ở bộ phận bán hàng trên sàn thương mại điện tử, được xem số liệu từng chương trình giảm giá trong năm. Đề tài của bạn ấy: “Đánh giá hiệu quả các chương trình khuyến mãi trên sàn thương mại điện tử của công ty”, phân tích doanh số, chi phí giảm giá và tỷ lệ khách quay lại trước và sau mỗi chương trình.
Bạn thứ hai làm ở bộ phận chăm sóc khách hàng, không được xem số liệu doanh số nhưng tiếp xúc với nhiều khách mua lặp lại. Đề tài của bạn ấy chuyển sang hướng khách hàng: “Các yếu tố ảnh hưởng đến ý định mua lại đồ gia dụng trên sàn thương mại điện tử của khách hàng tại Thành phố Hồ Chí Minh”, khảo sát khách đã mua ít nhất một lần. Cùng nơi, cùng ngành hàng, nhưng dữ liệu mỗi người có quyết định hướng đi.
Những tên đề tài nên tránh và cách sửa
Một số kiểu tên xuất hiện rất nhiều trong danh sách đăng ký và thường bị yêu cầu sửa.
“Nghiên cứu hoạt động marketing của công ty X”. Quá rộng. Sửa: chọn một hoạt động và một khoảng thời gian, ví dụ “Đánh giá hoạt động marketing trên mạng xã hội của công ty X trong sáu tháng đầu năm”.
“Giải pháp nâng cao hiệu quả marketing”. Không có đối tượng đo. Sửa: nêu chỉ tiêu, như tỷ lệ chuyển đổi hay số khách hàng mới từ một kênh.
“Ảnh hưởng của mạng xã hội đến người tiêu dùng Việt Nam”. Phạm vi suy rộng vượt xa mẫu khảo sát của sinh viên. Sửa: một nhóm khách, một ngành hàng, một địa bàn.
“Xây dựng chiến lược marketing cho sản phẩm mới”. Chỉ khả thi khi bạn có số liệu thị trường và đơn vị thực sự chuẩn bị ra sản phẩm. Nếu không, chuyển sang phân tích một hoạt động đang có.
Đọc tài liệu theo hướng đã chọn
Mỗi hướng cần một kiểu tổng quan khác. Hướng khách hàng cần đọc kỹ các nghiên cứu thực nghiệm về cùng hành vi, ghi lại mô hình, thang đo, cỡ mẫu, kết quả của từng nghiên cứu để thấy khoảng trống. Hướng phân tích hoạt động công ty cần đọc giáo trình, tài liệu về các công cụ đánh giá hoạt động marketing, các chỉ số đo hiệu quả kênh, và một số luận văn cùng loại để học cách trình bày thực trạng.
Đừng đọc lan man cả hai loại trong giai đoạn đầu. Sinh viên hay mất nhiều tuần đọc các bài báo định lượng về ý định mua, rồi cuối cùng làm đề tài phân tích hoạt động công ty, nên phần lớn tài liệu đã đọc không dùng được. Chốt hướng trước, đọc sau, sẽ tiết kiệm đáng kể.
Chốt hướng trong một tuần
Làm theo thứ tự sau để có đề cương rõ ràng trước khi gặp người hướng dẫn:
- Ghi ra mọi dữ liệu bạn chắc chắn có: số liệu đơn vị cho xem, nhóm khách bạn khảo sát được.
- Chọn hướng dựa trên dữ liệu đó, không dựa trên đề tài bạn bè đang làm.
- Viết câu hỏi nghiên cứu chính trong một câu, có đối tượng và phạm vi.
- Tìm ba luận văn đã bảo vệ cùng hướng ở thư viện trường để xem cấu trúc và cách dùng dữ liệu.
- Mang câu hỏi và danh sách dữ liệu đến buổi gặp, xin người hướng dẫn chốt.
Đừng mất thời gian viết chương lý thuyết trước khi chốt hướng. Lý thuyết của hai hướng khác nhau đáng kể, viết sớm dễ phải bỏ.
Câu hỏi thường gặp
Khoá luận marketing có bắt buộc phải khảo sát khách hàng không?
Không. Hướng phân tích hoạt động công ty có thể dùng số liệu nội bộ, phỏng vấn nhân viên và quan sát. Khảo sát chỉ bắt buộc khi câu hỏi nghiên cứu xoay quanh cảm nhận, thái độ hay ý định của khách hàng.
Không có nơi thực tập ngành marketing thì làm đề tài gì?
Hướng nghiên cứu khách hàng phù hợp hơn, miễn bạn tiếp cận được đúng nhóm khách trong bối cảnh mua cụ thể. Tránh khảo sát bạn cùng lớp cho đề tài về một nhóm khách khác.
Có thể phân tích hoạt động marketing của một thương hiệu lớn từ thông tin công khai không?
Có thể làm ở mức mô tả, nhưng phần đánh giá hiệu quả sẽ yếu vì thiếu số liệu nội bộ. Nếu chọn cách này, nói rõ giới hạn và tập trung vào những gì đo được từ nguồn công khai.
Đề tài marketing cho cửa hàng của gia đình có được không?
Được, và thường có lợi thế về số liệu. Cần trình bày khách quan, có số liệu cụ thể và tuân thủ quy định của trường về việc nghiên cứu tại đơn vị có quan hệ thân thuộc nếu có.
Hướng nghiên cứu khách hàng cần cỡ mẫu bao nhiêu?
Phụ thuộc phương pháp phân tích và số biến quan sát. Hãy dựa vào khuyến nghị trong tài liệu phương pháp mà bạn trích dẫn và hỏi người hướng dẫn, thay vì chọn một con số tròn không có căn cứ.