Khoá luận CNTT đại học và luận văn thạc sĩ: đóng góp mới ở đâu?

Khoá luận đại học công nghệ thông tin thường được chấp nhận khi có một sản phẩm hoàn chỉnh giải quyết bài toán thật, phân tích thiết kế bài bản. Luận văn thạc sĩ cần thêm một đóng góp kiểm chứng được: cải tiến phương pháp, so sánh có thực nghiệm, hoặc áp dụng có đánh giá trong bối cảnh mới.

Học viên cao học CNTT thường là kỹ sư đang đi làm, giỏi xây hệ thống. Không ít người mang một dự án ở công ty vào làm luận văn, rồi bị hội đồng hỏi: ngoài việc làm được hệ thống, luận văn đóng góp gì? Câu hỏi này không phải để làm khó; nó là điểm khác biệt giữa hai bậc học. Yêu cầu cụ thể theo quy định của trường bạn và của từng chương trình định hướng nghiên cứu hay ứng dụng.

Đóng góp ở hai bậc

Bảng mô tả mức kỳ vọng thường gặp, không phải quy định chung.

Các dạng đóng góp hợp lý ở bậc thạc sĩ

Cải tiến có lý do

Một thay đổi nhỏ trong phương pháp đã có, xuất phát từ điểm yếu được chỉ ra trong tổng quan hoặc phân tích lỗi, kiểm chứng bằng thực nghiệm. Ví dụ thêm bước tiền xử lý xử lý từ viết tắt trong văn bản hành chính tiếng Việt, và cho thấy nó cải thiện kết quả ở nhóm văn bản nào.

So sánh có hệ thống

Đánh giá nhiều phương pháp trên cùng bộ dữ liệu, cùng điều kiện, cho một bài toán hay ngôn ngữ chưa được so sánh đầy đủ. Kết quả so sánh trung thực, kèm phân tích khi nào phương pháp nào tốt, là đóng góp có giá trị cho người làm sau.

Áp dụng vào bối cảnh mới có đánh giá

Đưa một kỹ thuật đã có vào một lĩnh vực hoặc tổ chức cụ thể ở Việt Nam, nhưng không dừng ở việc làm được: đo hiệu quả, phân tích vấn đề phát sinh khi áp dụng, rút ra điều kiện để kỹ thuật hoạt động tốt.

Bộ dữ liệu hoặc công cụ đánh giá

Xây dựng và mô tả kỹ một bộ dữ liệu có gán nhãn cho bài toán tiếng Việt, với quy trình gán nhãn, độ đồng thuận giữa người gán nhãn, giấy phép chia sẻ. Đây là đóng góp được cộng đồng dùng lại nhiều.

Viết phần đóng góp không phóng đại

Đóng góp phải kiểm chứng được trong luận văn

Mỗi đóng góp liệt kê ở phần mở đầu phải có chương, mục, bảng kết quả tương ứng. Nếu bạn viết “đề xuất phương pháp mới cải thiện đáng kể độ chính xác”, phải có bảng thực nghiệm cho thấy cải thiện, so với cái gì, bao nhiêu, ổn định không.

Dùng động từ đúng mức

“Đề xuất” khi bạn thật sự thiết kế phương pháp; “điều chỉnh”, “áp dụng” khi bạn dùng phương pháp có sẵn với thay đổi; “đánh giá”, “so sánh” khi đóng góp là thực nghiệm. Tránh “lần đầu tiên”, “chưa từng có” nếu bạn không thể chứng minh bằng tổng quan đầy đủ.

Nêu giới hạn ngay cạnh đóng góp

Cải tiến hiệu quả trên một bộ dữ liệu chưa chắc hiệu quả trên bộ khác. Một câu nêu giới hạn đặt ngay sau đóng góp làm phần đó đáng tin hơn, không yếu đi.

Ví dụ một đoạn đóng góp viết đúng mức

Thay vì “luận văn đề xuất mô hình mới vượt trội các phương pháp hiện có”, có thể viết: luận văn điều chỉnh bước tiền xử lý cho văn bản không dấu, đánh giá trên hai bộ dữ liệu công khai và một bộ dữ liệu doanh nghiệp đã ẩn danh, cho thấy cải thiện ổn định ở nhóm câu ngắn, chưa cải thiện ở nhóm câu dài; mã và cấu hình thực nghiệm được công bố để người khác kiểm tra lại. Đoạn này dài hơn nhưng mỗi mệnh đề đều có bằng chứng trong luận văn.

Kiểm tra đóng góp bằng bốn câu hỏi

Trước khi chốt đề cương thạc sĩ, viết câu trả lời cho bốn câu hỏi sau. Nếu câu nào bỏ trống, đóng góp chưa rõ.

1. Người đọc luận văn sẽ biết thêm điều gì mà trước đó họ chưa biết?
2. Điều đó được kiểm chứng bằng thực nghiệm, phép đo hay phân tích nào trong luận văn?
3. So với cái gì: phương pháp cơ sở, công bố trước, hay cách làm hiện tại ở tổ chức?
4. Người khác có dùng lại được không: phương pháp, mã, dữ liệu, quy trình?

Bốn câu trả lời này cũng chính là đoạn đóng góp ở phần mở đầu và là nửa đầu bài trình bày khi bảo vệ.

Tình huống: mang dự án công ty vào luận văn thạc sĩ

Bối cảnh. Một học viên là kỹ sư ở công ty phần mềm, đã xây hệ thống tổng đài trả lời tự động cho một doanh nghiệp bán lẻ, muốn dùng làm luận văn.

Bản đề cương đầu. Mô tả kiến trúc hệ thống, các thành phần, kết quả triển khai. Người hướng dẫn hỏi: đâu là câu hỏi nghiên cứu?

Bản chốt. Học viên chọn một vấn đề cụ thể trong hệ thống: phân loại ý định câu hỏi của khách hàng khi câu viết không dấu và có từ lóng. Luận văn so sánh vài cách tiền xử lý và vài mô hình trên dữ liệu đã được doanh nghiệp đồng ý cho dùng và đã ẩn danh, phân tích lỗi theo loại câu, đề xuất quy trình kết hợp. Hệ thống tổng đài trở thành bối cảnh và nơi thử nghiệm, không còn là đóng góp chính.

Từ khoá luận đại học lên đề tài thạc sĩ

Đi từ hạn chế của sản phẩm cũ

Phần hạn chế trong khoá luận đại học của bạn là nguồn đề tài tốt. Một hệ thống gợi ý sản phẩm làm ở bậc đại học có thể gợi ý kém với khách hàng mới chưa có lịch sử mua; bài toán khởi đầu lạnh đó, được nghiên cứu nghiêm túc với tổng quan và thực nghiệm, là một đề tài thạc sĩ hợp lý.

Thu hẹp và đào sâu

Đề tài thạc sĩ thường hẹp hơn khoá luận về phạm vi chức năng nhưng sâu hơn về một vấn đề. Đừng mở rộng hệ thống cũ thêm mười chức năng; hãy chọn một vấn đề trong đó và trả lời nó cho thấu đáo.

Ghi nhận phần kế thừa

Nếu dùng lại hệ thống hay dữ liệu từ khoá luận cũ, trích dẫn khoá luận đó và nói rõ phần nào là mới. Nộp lại nội dung cũ như mới là vi phạm ở hầu hết các trường.

Lỗi hay gặp ở phần đóng góp

Rà phần mở đầu và kết luận theo các điểm sau.

• Liệt kê đóng góp nhưng không có thực nghiệm tương ứng.
• Gọi việc dùng mô hình có sẵn là “xây dựng mô hình”.
• So với phương pháp cơ sở yếu hoặc chạy trong điều kiện khác.
• Đóng góp ở phần mở đầu khác với điều kết luận khẳng định.
• Dùng dữ liệu của công ty mà không có sự đồng ý hoặc không ẩn danh.

Câu hỏi thường gặp