Chọn hướng đề tài thạc sĩ xây dựng theo nơi bạn lấy được số liệu thật, không theo độ “hot” của chuyên ngành. Kết cấu cần phần mềm và đôi khi phòng thí nghiệm, địa kỹ thuật cần hồ sơ khảo sát và quan trắc, quản lý dự án cần người trả lời khảo sát và dữ liệu tiến độ, chi phí.
Học viên cao học ngành xây dựng phần lớn vừa học vừa đi làm. Lợi thế lớn nhất của bạn là công trình đang tham gia, nhưng đó cũng là chỗ dễ vấp: số liệu của dự án không phải của bạn, và bài toán thiết kế hằng ngày chưa chắc là một câu hỏi nghiên cứu. Phần dưới đi qua từng hướng, cái giá phải trả của mỗi hướng và cách biến việc mình đang làm thành đề tài.
Ba hướng đề tài khác nhau ở điểm nào?
Kết cấu công trình
Đề tài kết cấu thường xoay quanh ứng xử của cấu kiện hoặc hệ kết cấu: dầm, sàn, cột, nút khung, kết cấu chịu động đất, kết cấu thép tiền chế, gia cường bằng vật liệu mới. Kết quả đến từ mô phỏng số, tính toán theo tiêu chuẩn hoặc thí nghiệm mẫu. Điều kiện cần là bạn sử dụng thành thạo ít nhất một phần mềm phân tích và hiểu lý thuyết đằng sau nó, không chỉ biết bấm lệnh.
Địa kỹ thuật, nền móng
Đề tài địa kỹ thuật bám vào đất nền cụ thể: lún của nền đất yếu, sức chịu tải cọc, ổn định hố đào, xử lý nền bằng bấc thấm hay cọc xi măng đất. Số liệu đầu vào là hồ sơ khảo sát địa chất, kết quả thí nghiệm hiện trường và quan trắc. Không có các tài liệu này thì mô hình địa kỹ thuật chỉ là giả định chồng lên giả định.
Quản lý dự án xây dựng
Đề tài quản lý dự án hỏi về con người và tổ chức: nhân tố gây chậm tiến độ, vượt chi phí, rủi ro hợp đồng, năng lực nhà thầu, ứng dụng mô hình thông tin công trình (BIM) trong quản lý. Phương pháp hay dùng là khảo sát bảng hỏi, phỏng vấn chuyên gia, phân tích hồ sơ dự án. Hướng này dễ bắt đầu nhưng khó làm cho có giá trị, vì rất nhiều luận văn đã đi qua cùng một câu hỏi.
Hướng nào khó lấy số liệu nhất?
Bảng dưới so những thứ bạn phải tự có trong tay trước khi đăng ký đề tài. Cột cuối là chỗ học viên hay vướng giữa chừng.
| Hướng | Nguồn số liệu chính | Điều kiện cần | Chỗ hay vướng |
|---|---|---|---|
| Kết cấu (mô phỏng) | Hồ sơ thiết kế, kết quả tính toán của bạn | Phần mềm có bản quyền hoặc bản học thuật, nền cơ học vững | Không có số liệu thực nghiệm để đối chiếu mô hình |
| Kết cấu (thí nghiệm) | Mẫu do bạn chế tạo và đo | Phòng thí nghiệm, kinh phí vật liệu, người hỗ trợ | Lịch phòng thí nghiệm, mẫu hỏng phải làm lại |
| Địa kỹ thuật | Hồ sơ khảo sát địa chất, quan trắc lún, áp lực nước lỗ rỗng | Được chủ đầu tư cho dùng tài liệu | Hồ sơ không đủ chỉ tiêu cho mô hình nâng cao |
| Quản lý dự án | Khảo sát kỹ sư, chủ đầu tư; hồ sơ tiến độ, quyết toán | Mạng lưới người trả lời đủ đông và đúng đối tượng | Mẫu ít, người trả lời qua loa, số liệu dự án bị giữ kín |
Nhìn vào bảng, bạn sẽ thấy không có hướng nào “dễ”. Mỗi hướng dồn độ khó vào một chỗ khác nhau, và bạn nên chọn chỗ khó mà mình có sẵn lời giải.
Biến công trình đang làm thành đề tài như thế nào?
Cách chắc ăn nhất là bắt đầu từ một vấn đề cụ thể bạn đã gặp ở công trường hay phòng thiết kế, rồi mở rộng thành câu hỏi có thể kiểm chứng.
- Ghi lại một hiện tượng có thật: tường tầng hầm thấm, sàn võng hơn dự tính, nền đường đắp lún kéo dài, hạng mục cứ đến mùa mưa là trễ.
- Hỏi xem hiện tượng đó đã được giải thích chưa. Tra luận văn, bài báo trong nước và quốc tế; nếu đã có câu trả lời rõ, bạn chỉ đang lặp lại.
- Thu hẹp thành câu hỏi đo được, ví dụ “độ lún cố kết thực đo khác dự báo bao nhiêu và vì sao” thay vì “nghiên cứu xử lý nền đất yếu”.
- Liệt kê dữ liệu cần và người giữ dữ liệu. Hỏi xin phép bằng văn bản trước khi đăng ký đề tài, không đợi đến lúc viết chương kết quả.
- Đem bản nháp một trang gặp người hướng dẫn, nói rõ bạn có gì trong tay và còn thiếu gì.
Một ví dụ quen: kỹ sư giám sát một dự án đường ven biển có số liệu quan trắc lún nhiều tháng. Đề tài “so sánh lún quan trắc với dự báo theo các phương pháp tính” có dữ liệu sẵn, câu hỏi rõ và kết quả hữu ích cho chính đơn vị. Đó là kiểu đề tài nên tìm.
Cần chuẩn bị phòng thí nghiệm và phần mềm gì?
Phần mềm phải hợp pháp. Hỏi bộ môn xem trường có giấy phép học thuật cho các phần mềm phân tích kết cấu, địa kỹ thuật bạn định dùng không. Kết quả chạy từ bản không rõ nguồn gốc có thể khiến hội đồng đặt câu hỏi, và bạn khó công bố bài báo từ đó.
Thí nghiệm cần lịch và tiền. Đề tài có chế tạo mẫu cần đặt lịch phòng thí nghiệm từ sớm, dự trù vật liệu cho cả mẫu hỏng. Hỏi rõ ai trả chi phí và ai được đứng tên kết quả nếu dùng thiết bị của đề tài cấp trường hay cấp bộ.
Kỹ năng phải có trước khi bắt đầu. Nếu bạn chưa từng dựng mô hình phần tử hữu hạn, đừng chọn đề tài mà toàn bộ kết quả phụ thuộc vào mô hình phi tuyến phức tạp. Hãy chọn bài toán vừa sức, làm kỹ, rồi mở rộng sau.
Thời gian thật sự bạn có. Học viên đi làm thường chỉ có buổi tối và cuối tuần. Đề tài cần theo dõi quan trắc nhiều tháng hay chờ mẫu bê tông đủ tuổi phải được tính vào lịch ngay từ đầu, vì bạn không thể rút ngắn thời gian bảo dưỡng mẫu hay tốc độ cố kết của nền đất cho kịp hạn nộp.
Việc KHÔNG nên làm khi chọn đề tài
Vài lựa chọn nghe hấp dẫn nhưng hay dẫn đến luận văn mỏng hoặc phải đổi đề giữa chừng:
- Chọn đề tài vì thấy khoá trước nhiều người làm, rồi thay tên công trình là xong. Hội đồng đọc ra ngay.
- Lấy nguyên bài toán thiết kế của dự án làm luận văn. Thiết kế đúng tiêu chuẩn là nhiệm vụ kỹ sư, chưa phải câu hỏi nghiên cứu.
- Hứa thí nghiệm quy mô lớn khi chưa hỏi phòng thí nghiệm.
- Dựa vào số liệu của đơn vị mà chưa được đồng ý; đến lúc bảo vệ bị yêu cầu gỡ thì gần như phải làm lại.
- Ôm cả ba hướng trong một đề tài, vừa tính kết cấu vừa khảo sát nhân tố quản lý, để rồi phần nào cũng nông.
Nên làm gì trong tuần này?
Viết ra ba ý tưởng từ công việc của bạn, mỗi ý một dòng, kèm cột “dữ liệu ở đâu” và “ai cho phép dùng”. Ý nào trả lời được cả hai cột thì giữ lại. Đọc năm luận văn gần nhất cùng hướng ở thư viện trường để xem người khác đã đi tới đâu, ghi lại điều họ thừa nhận là hạn chế, vì đó thường là chỗ bạn có thể đi tiếp.
Sau đó hẹn người hướng dẫn với một trang tóm tắt: câu hỏi, dữ liệu, phương pháp, phần mềm hoặc thiết bị cần. Một trang như vậy giúp buổi gặp đầu tiên đi vào việc, thay vì xin “thầy cho em một đề tài”.
Câu hỏi thường gặp
Học viên đi làm thiết kế nên chọn kết cấu hay quản lý dự án?
Nên chọn hướng gắn với dữ liệu bạn chạm vào hằng ngày. Người làm thiết kế có lợi thế ở kết cấu vì quen mô hình và hồ sơ; người làm ban quản lý dự án có lợi thế ở dữ liệu tiến độ, chi phí.
Đề tài quản lý dự án có bị đánh giá thấp hơn đề tài kết cấu không?
Không có thứ bậc giữa các hướng. Hội đồng đánh giá câu hỏi có rõ không, phương pháp có hợp không và kết quả có đóng góp gì. Đề tài quản lý dự án lặp lại mô hình cũ mới là thứ bị chấm thấp.
Không có phòng thí nghiệm thì có làm được đề tài kết cấu không?
Làm được bằng mô phỏng số hoặc tính toán so sánh, miễn là bạn kiểm chứng mô hình với lời giải giải tích hoặc kết quả thí nghiệm đã công bố, và nêu rõ giới hạn của việc không tự làm thí nghiệm.
Có được dùng hồ sơ địa chất của công trình mình làm không?
Được nếu chủ đầu tư hoặc đơn vị sở hữu hồ sơ đồng ý. Hãy xin bằng văn bản, ghi nguồn trong luận văn và che thông tin nhận diện dự án nếu họ yêu cầu.
Bao lâu thì nên chốt hướng đề tài?
Nên chốt trước khi đăng ký đề cương theo lịch của trường, và trước đó đủ lâu để kịp xin số liệu. Đổi hướng sau khi đã bắt đầu thu thập dữ liệu thường tốn gấp đôi thời gian.