Bản vẽ, sơ đồ nào người đọc cần nhìn để theo kịp lập luận thì đặt trong thân bài, thu gọn chỉ phần liên quan và có chú thích đủ. Bản vẽ khổ lớn, bộ hồ sơ chi tiết, bản vẽ chỉ để tra cứu thì đưa vào phụ lục. Bản vẽ không do bạn lập phải ghi nguồn và được phép dùng.
Luận văn kỹ thuật khác các ngành khác ở chỗ hình vẽ gánh nhiều phần lập luận. Thế nhưng học viên hay rơi vào một trong hai cực: dán nguyên bộ bản vẽ thiết kế khổ lớn thu nhỏ vào thân bài, chữ nhỏ đến mức không đọc được, hoặc đẩy hết sang phụ lục khiến người đọc phải lật qua lật lại. Phần dưới giúp bạn quyết định từng hình đặt ở đâu và trình bày ra sao.
Hình nào đặt ở thân bài, hình nào đưa phụ lục?
Câu hỏi để quyết định rất đơn giản: thiếu hình này, người đọc có hiểu được đoạn văn đang đọc không?
| Loại hình | Đặt ở đâu | Lý do |
|---|---|---|
| Sơ đồ tính, sơ đồ khối hệ thống, lưu đồ thuật toán | Thân bài | Là nền của lập luận và tính toán |
| Mặt cắt, chi tiết cấu tạo của đối tượng nghiên cứu | Thân bài, cắt gọn phần liên quan | Người đọc cần thấy để hiểu bài toán |
| Sơ đồ bố trí thí nghiệm, vị trí cảm biến | Thân bài | Cần để đánh giá cách đo |
| Bộ bản vẽ thiết kế đầy đủ của công trình | Phụ lục | Dùng để tra cứu, không đọc liền mạch |
| Bản vẽ khổ lớn, sơ đồ điện toàn nhà máy | Phụ lục, gập theo khổ giấy luận văn | Thu nhỏ vào thân bài sẽ không đọc được |
| Ảnh hiện trường minh hoạ | Thân bài nếu là bằng chứng, phụ lục nếu chỉ minh hoạ thêm | Tránh làm loãng chương kết quả |
Làm hình cho thân bài thế nào?
Vẽ lại, đừng chỉ chụp lại
Bản vẽ thi công chứa rất nhiều thông tin không liên quan đến câu hỏi của bạn. Hãy vẽ lại hoặc trích phần cần thiết, bỏ các lớp không dùng, giữ kích thước chính. Một mặt cắt dầm được vẽ lại sạch sẽ, có ký hiệu cốt thép và kích thước, hữu ích hơn nhiều so với ảnh chụp cả tờ bản vẽ kết cấu tầng.
Chữ trong hình phải đọc được khi in
Khi in ra khổ giấy luận văn, chữ, số kích thước và ký hiệu trong hình phải đọc được mà không cần kính lúp. Quy tắc thực hành: in thử trang đó ra giấy và đọc ở khoảng cách bình thường. Nếu phải nheo mắt, hãy tăng cỡ chữ hoặc tách hình.
Thống nhất ký hiệu toàn luận văn
Ký hiệu trong hình phải trùng với ký hiệu trong công thức và danh mục ký hiệu. Nếu bản vẽ gốc dùng ký hiệu khác với công thức của bạn, hãy vẽ lại theo ký hiệu thống nhất.
Tỷ lệ và chú thích
Ghi tỷ lệ hoặc thước tỷ lệ. Hình thu nhỏ thì tỷ lệ ghi trên bản gốc không còn đúng. Thước tỷ lệ vẽ bằng hình giữ đúng khi phóng to thu nhỏ, an toàn hơn ghi chữ “1:100”. Với sơ đồ nguyên lý không theo tỷ lệ, ghi rõ “không theo tỷ lệ”.
Đơn vị kích thước. Ghi đơn vị chung cho cả hình ở chú thích, ví dụ “kích thước tính bằng mm”, để không phải lặp ở từng con số.
Chú thích dưới hình đủ để hiểu. Chú thích không chỉ là tên hình. Hãy ghi rõ hình thể hiện gì, ở đâu, điều kiện gì, ví dụ “Mặt cắt ngang dầm thí nghiệm nhóm B, bố trí cảm biến biến dạng tại giữa nhịp”.
Đánh số theo chương. Đánh số hình theo chương (Hình 3.2) và nhắc tới hình trong đoạn văn trước khi hình xuất hiện, theo quy định trình bày của trường bạn.
Sơ đồ tự lập: công cụ và tệp gốc
Chọn công cụ theo loại hình
Bản vẽ kỹ thuật có kích thước nên làm trong phần mềm vẽ kỹ thuật như AutoCAD hay phần mềm mô hình thông tin công trình bạn đang dùng ở cơ quan. Sơ đồ khối, lưu đồ, sơ đồ quy trình có thể làm bằng công cụ vẽ sơ đồ thông dụng hoặc ngay trong trình soạn thảo. Điều quan trọng không phải là công cụ nào mà là các hình trong một luận văn có cùng phong cách: cùng phông chữ, cùng độ dày nét, cùng cách đánh dấu.
Xuất hình đúng định dạng
Hình vẽ nét nên xuất ở định dạng vectơ hoặc ảnh có độ phân giải cao để nét không bị răng cưa khi in. Ảnh chụp hiện trường thì giữ định dạng ảnh, nén vừa phải để tệp luận văn không quá nặng khi nộp bản điện tử.
Giữ tệp gốc có thể sửa
Lưu tệp gốc của mọi hình trong một thư mục riêng, đặt tên theo số hình. Sau buổi bảo vệ, hội đồng thường yêu cầu sửa vài chi tiết; nếu chỉ còn ảnh xuất ra, bạn sẽ phải vẽ lại từ đầu. Một học viên ngành điện từng mất gần một tuần để vẽ lại sơ đồ nguyên lý tủ điều khiển chỉ vì tệp gốc nằm trong máy cơ quan đã được cài lại.
Dùng bản vẽ của đơn vị thiết kế: ghi nguồn và xin phép
Bản vẽ của dự án là sản phẩm của đơn vị tư vấn thiết kế, và quyền đối với bản vẽ không thuộc về bạn chỉ vì bạn đang làm ở dự án. Trước khi đưa vào luận văn, hãy xin phép chủ đầu tư hoặc đơn vị thiết kế, đặc biệt nếu luận văn sẽ được lưu ở thư viện và có thể được đọc công khai.
Khi dùng, ghi nguồn ngay dưới hình, ví dụ “Nguồn: hồ sơ thiết kế kỹ thuật của dự án, đã được đơn vị thiết kế cho phép sử dụng”, kèm ghi chú nếu bạn đã vẽ lại hay chỉnh sửa (“vẽ lại có lược bớt”). Không xoá khung tên rồi đưa vào như hình của mình; đó là chiếm dụng sản phẩm của người khác.
Nếu không được phép công bố bản vẽ, bạn vẫn có thể vẽ sơ đồ nguyên lý tự lập, mô tả kích thước chính trong lời văn, và ghi rằng hồ sơ gốc có thể được xuất trình cho hội đồng khi cần.
Đưa bản vẽ khổ lớn vào phụ lục thế nào cho gọn?
Phụ lục bản vẽ tốt là phụ lục người đọc tìm được thứ cần tìm trong vài giây.
- Lập danh mục bản vẽ ở đầu phụ lục: số thứ tự, tên bản vẽ, ký hiệu, khổ giấy.
- Xuất bản vẽ ra định dạng in có độ phân giải đủ, kiểm tra nét mảnh còn thấy được.
- Gập bản vẽ khổ lớn theo khổ giấy luận văn, để phần khung tên hoặc tên bản vẽ lộ ra ngoài.
- Trong thân bài, dẫn chiếu chính xác: “xem bản vẽ KC-03, Phụ lục 2”.
- Kiểm tra bản điện tử nộp thư viện: bản vẽ khổ lớn nên là trang riêng, xoay đúng chiều, không bị cắt mép.
Lỗi hay gặp về bản vẽ trong luận văn
- Ảnh chụp màn hình phần mềm vẽ còn nguyên thanh công cụ, nền đen, nét màu vàng không in được.
- Hình trong thân bài không được nhắc tới trong lời văn, người đọc không biết xem để làm gì.
- Ghi tỷ lệ của bản gốc trên hình đã thu nhỏ.
- Ký hiệu trong hình khác ký hiệu trong công thức.
- Đưa bản vẽ của dự án mà không ghi nguồn, hoặc xoá khung tên đơn vị thiết kế.
- Phụ lục dày hơn thân bài nhưng không có danh mục.
Trước buổi nộp, hãy lật nhanh toàn bộ luận văn chỉ để xem hình: mỗi hình có số, có chú thích, có được nhắc trong lời văn, đọc rõ khi in, có nguồn nếu không phải của bạn. Năm câu hỏi này bắt được phần lớn lỗi về hình.
Câu hỏi thường gặp
Có được đưa ảnh chụp màn hình phần mềm vào luận văn không?
Được khi ảnh cần để minh hoạ thiết lập mô hình. Hãy cắt gọn phần liên quan, đổi nền sáng nếu phần mềm cho phép, và bảo đảm chữ đọc được khi in.
Bản vẽ khổ lớn trong bản điện tử nộp thư viện xử lý thế nào?
Để mỗi bản vẽ là một trang riêng với khổ phù hợp, xoay đúng chiều đọc. Kiểm tra lại tệp cuối cùng trước khi nộp để chắc không trang nào bị cắt mép.
Tự vẽ lại bản vẽ của dự án thì có cần ghi nguồn không?
Vẫn cần. Ghi rõ vẽ lại theo hồ sơ nào và đã lược bớt hay chỉnh sửa gì, vì nội dung kỹ thuật vẫn xuất phát từ người thiết kế.
Hình trong thân bài nên chiếm bao nhiêu trang?
Không có tỷ lệ chuẩn chung. Nguyên tắc là mỗi hình phục vụ một ý của lời văn; hình nào chỉ để tham khảo thì chuyển sang phụ lục.
Có cần danh mục hình ở đầu luận văn không?
Phần lớn các trường yêu cầu danh mục hình và danh mục bảng. Hãy xem quy định trình bày của trường bạn và dùng chức năng tạo danh mục tự động của trình soạn thảo.