LuanVan.vnLuận Văn
Gửi thư

Ẩn dụ tiếng Việt nhìn từ lý thuyết nguyên mẫu (so sánh đối chiếu tiếng Anh và tiếng Pháp)

Luận án · Tiến sĩ · năm 2011 · đề tài tham khảo

Loại tài liệuLuận án
Bậc họcTiến sĩ
NgànhXã hội, ngôn ngữ, y dược
Tác giảVõ Kim Hà
Người hướng dẫnNguyễn Đức Dân
Cơ sở đào tạoĐại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh
Năm2011
NguồnThư viện số Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh · trang gốc

Tóm tắt

Kết hợp hai lý thuyết quan trọng trong Ngôn ngữ học Tri nhận là ẩn dụ ý niệm và nguyên mẫu, nội dung luận án bao gồm hai phần chính: hiệu quả nguyên mẫu trong cấu trúc nội tai của ẩn dụ và hiệu quả nguyên mẫu phát sinh từ những mối quan hệ bên ngoài cấu trúc ý niệm ẩn dụ. Trong cấu trúc nội tại của ẩn dụ, hiệu quả nguyên mẫu thể hiện ở tính bất đối xứng và một hướng của phép chiếu từ miền nguồn sang miền đích. Miền nguồn và các yếu tố trong miền nguồn có vai trò cơ sở, quyết định các yếu tố tương hợp trong một miền đích hay nhiều miền đích. Ví dụ minh họa là những ẩn dụ hình thành từ những ý niệm khác nhau trong miền nguồn NHÀ. Quan hệ giữa các ẩn dụ cùng miền nguồn DÒNG CHẢY và giữa các ẩn dụ cùng miền đích SUY NGHĨ được phân tích để tìm nghĩa trung tâm và phép chiếu trung tâm, chứng tỏ hiệu quả nguyên mẫu hình thành giữa các ẩn dụ. Phép chiếu ẩn dụ có thể có miền nguồn là một hay nhiều sơ đồ hình ảnh. Sơ đồ hình ảnh cũng có thể tham gia cấu trúc ngữ nghĩa của từ và các tiểu loại nghĩa trong hiện tượng đa nghĩa, hay có thể là ý niệm nguyên mẫu cho một loạt ẩn dụ, như trong trường hợp các ẩn dụ “CHO-NHẬN” thông tin. Mô hình tỏa tia cho từ QUA và NƯỚC được lập để chứng tỏ tính nguyên mẫu trong cấu trúc từ đa nghĩa ở hai cấp độ: cấp độ nội dung ngữ nghĩa thể hiện bằng mức độ phù hợp với thế giới thực của mỗi nghĩa và cấp độ cấu trúc từ vựng với hệ thống các thành viên nghĩa quanh một nghĩa nguyên mẫu. Trong mối quan hệ giữa ẩn dụ và hoán dụ, nguồn tạo hiệu quả nguyên mẫu là sự khác biệt trong khoảng cách tri nhận giữa các ý niệm. Hoán dụ có thể là yếu tố, động cơ hay cơ sở của ẩn dụ, trong khi ẩn dụ đòi hỏi nỗ lực tri nhận nhiều hơn. Các thành viên ở ranh giới là tương tác giữa ẩn dụ và hoán dụ, cho thấy ranh giới mờ giữa các thành viên trong cấu trúc nguyên mẫu. Phân tích cơ chế tri nhận của các ngữ biểu trưng có yếu tố “tay” trong tiếng Việt, tiếng Anh và tiếng Pháp bằng phương pháp mô hình hóa, chứng tỏ cấu trúc ý niệm của các diễn đạt biểu trưng đều dựa trên một nền tảng kiến thức chung liên quan đến hình dáng, động tác, chức năng vận động của tay. Những kết quả mới: 1. Kết hợp lý thuyết nguyên mẫu và lý thuyết ẩn dụ ý niệm để chứng tỏ hiệu quả nguyên mẫu hình thành từ cấu trúc bên trong và bên ngoài mô hình ẩn dụ 2. Vận dụng những thủ pháp và phương pháp nghiên cứu mới trong Ngôn ngữ học Tri nhận để giải thích những hiện tượng ngữ nghĩa trong tiếng Việt, so sánh đối chiếu với những cấu trúc ngôn ngữ cùng loại trong tiếng Anh và tiếng Pháp. 3. Lập mô hình tỏa tia cho phụ từ chỉ không gian và danh từ, chứng tỏ các cấp độ cấu trúc nguyên mẫu trong mô hình tỏa tia cho từ đa nghĩa. 4. Chứng tỏ khác biệt văn hóa trong cấu trúc nghĩa của từ đa nghĩa qua đối chiếu các mô hình tỏa tia của từ NƯỚC, COUNTRY and PAYS. 5. Nhận dạng hiệu quả nguyên mẫu trong quan hệ giữa ẩn dụ và hoán dụ. 6. Mô hình hóa cấu trúc tri nhận của các ngữ biểu trưng có yếu tố TAY và đối chiếu với các ngữ tiếng Anh và tiếng Pháp. Khả năng ứng dụng: -Kết quả của luận án có thể khai thác để nghiên cứu sự phát triển từ vựng-ngữ nghĩa theo hướng phái sinh từ nguyên mẫu. -Kết quả của luận án có thể sử dụng để giải thích nhiều hiện tượng ngữ nghĩa, làm cơ sở cho các công trình nghiên cứu đối chiếu về những tương đồng và khác biệt văn hóa và ngôn ngữ, đóng góp cho lý thuyết dịch. -Kết quả của luận án có thể sử dụng trong dạy và học từ vựng-ngữ nghĩa theo xu hướng ngôn ngữ học hiện đại.
Bản toàn văn lưu tại thư viện Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh

Thông tin và tóm tắt ở trên lấy từ kho số mở của thư viện trường. Bản toàn văn do thư viện trường quản lý — có nơi cho đọc trực tuyến, có nơi cần tài khoản bạn đọc của trường.

Mở tại thư viện trường ↗
Dùng tài liệu tham khảo cho đúng
  • Đọc để hiểu cách người trước đặt câu hỏi, chọn phương pháp, trình bày số liệu — rồi tự làm với dữ liệu và bối cảnh của bạn.
  • Ý, số liệu, bảng biểu lấy từ tài liệu này phải trích dẫn (tác giả, năm, tên đề tài, cơ sở đào tạo).
  • Đề tài trùng tên vẫn làm được nếu khác đơn vị khảo sát, thời gian hoặc cách tiếp cận — nêu rõ điểm khác trong phần mở đầu.

Hướng dẫn chọn đề tài, cấu trúc và số liệu cho ngành này: Luận văn xã hội, ngôn ngữ, y dược · Hỏi đáp từng chương với người hướng dẫn số: Học Giả Số · Công cụ số: Luận Văn Số.

Đề tài cùng ngành

Tác giả muốn gỡ, sửa thông tin hoặc bổ sung bản toàn văn: gửi yêu cầu qua trang Liên hệ, kèm đường dẫn trang này.

Tải ứng dụng AI Học Thuật

Tư vấn học thuật, luận văn, công bố quốc tế với chuyên gia — miễn phí trên iPhone, iPad và Android.

Download on the App Store Tải trên Google Play